Valaciclovir: werking en dosering

Hoe valaciclovir werkt

Valaciclovir is een voorloper van aciclovir: het lichaam zet het na inname snel en vrijwel volledig om in aciclovir. In een cel die met een herpesvirus is besmet, activeert een enzym van het virus de aciclovir; die remt dan het DNA-polymerase van het virus en stopt zo de vermenigvuldiging.

Het middel werkt tegen het herpes-simplexvirus (koortslip, genitale herpes) en het varicella-zostervirus (gordelroos). Het virus blijft na een eerste besmetting in het lichaam, dus klachten kunnen na een kuur terugkomen.

Waarvoor valaciclovir is geregistreerd

Valaciclovir is in Nederland geregistreerd als Zelitrex en als merkloze tabletten van 250, 500 en 1.000 mg. De productinformatie noemt:

• gordelroos bij volwassenen met een normale of licht tot matig verminderde afweer, en gordelroos rond het oog bij een normale afweer;
• herpes van huid en slijmvliezen vanaf 12 jaar, ook een eerste of terugkerende episode van genitale herpes;
• een koortslip vanaf 12 jaar, als behandeling van één dag;
• het onderdrukken van terugkerende genitale herpes, en het behandelen en onderdrukken van terugkerende herpes aan het oog;
• het voorkomen van een cytomegalovirusinfectie na een orgaantransplantatie.

Dosering volgens de productinformatie

Valaciclovir is bedoeld voor gebruik onder begeleiding van een arts, die de dosis afstemt op de aandoening, de nierfunctie en de afweer. Voor volwassenen met een normale nierfunctie en afweer noemen de productinformatie en de bijsluiter:

Hoe u de tabletten inneemt

Slik de tabletten heel door met een flinke slok water en neem ze elke dag op hetzelfde tijdstip in; eten vermindert de opname niet. Vergeet u een dosis, neem die dan alsnog, tenzij het bijna tijd is voor de volgende. Neem nooit een dubbele dosis en drink tijdens de kuur voldoende water. Vanaf 12 jaar geldt bij herpes de dosis voor volwassenen; onder 12 jaar zijn veiligheid en werkzaamheid niet vastgesteld.

Bij een verminderde nierfunctie en op hogere leeftijd

Aciclovir verlaat het lichaam via de nieren, dus bij een verminderde nierfunctie verlaagt de arts de dosis op basis van de creatinineklaring. Bij ouderen is de kans op een verminderde nierfunctie groot. Ouderen en mensen met een nierziekte hebben meer kans op bijwerkingen van het zenuwstelsel, zoals verwardheid, die meestal na het stoppen verdwijnen; veel gemelde overdoseringen ontstonden doordat hun dosis niet genoeg was verlaagd. Bij een normale afweer noemt de productinformatie:

Valaciclovir of aciclovir: wat is het verschil?

Na inname van valaciclovir is de biologische beschikbaarheid van aciclovir volgens de productinformatie ongeveer 3,3 tot 5,5 keer zo groot als na aciclovirtabletten. Aciclovir bestaat onder meer als crème, huidstift en oogzalf, valaciclovir alleen als tablet. Bij een allergie voor het ene middel gebruikt u het andere evenmin.

Welke producten zijn zonder recept geregistreerd?

Volgens de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG verschilt de afleverstatus per product. Of een product op een bepaald moment leverbaar is, staat daar niet.

Koortslip: crème, tablet of afwachten

Een koortslip gaat vanzelf over, meestal binnen 10 dagen. Bij veel last kunt u aciclovir-crème smeren: volgens de productinformatie vijfmaal per dag, niet 's nachts, 4 dagen lang, bij voorkeur vanaf het eerste tintelen, al kan de behandeling volgens die tekst ook later beginnen. Thuisarts schrijft dat smeren geen zin meer heeft als er al blaasjes of korstjes zijn. Is de plek niet genezen, raadpleeg dan een arts: volgens de productinformatie 10 dagen na de start van het smeren, volgens Thuisarts na 2 weken.

Tabletten zijn geen eerste keus: volgens Thuisarts kan de huisarts ze geven als u eerder heftige koortslippen had en crèmes of gels niet hielpen. U neemt ze bij de eerste tekenen, zoals tintelen of branden; langer dan één dag behandelen geeft volgens de productinformatie geen extra effect. Meer over zelfzorg en besmetting staat op de pagina over koortslip en in het overzicht van huidklachten.

Genitale herpes: behandelen en onderdrukken

Volgens Thuisarts is bij herpes genitalis meestal geen medicijn nodig; bij veel blaasjes en wondjes schrijft de huisarts doorgaans valaciclovir voor. Begin zo snel mogelijk: na 5 dagen klachten helpen de tabletten niet meer.

Bij een eerste episode is niet altijd zeker dat het om herpes gaat. De huisarts kan vocht uit een blaasje laten onderzoeken en bespreekt een test op andere soa's; ook bij de GGD kunt u zich laten testen. Komt herpes zeven keer per jaar of vaker terug met veel klachten, dan kan volgens Thuisarts een onderdrukkende behandeling worden overwogen.

Gordelroos: snel beginnen of afwachten?

Volgens de productinformatie begint de behandeling zo snel mogelijk; over een start later dan 72 uur na het ontstaan van de huiduitslag zijn geen gegevens. Gecompliceerde gordelroos, en gordelroos rond het oog bij een verminderde afweer, worden met een virusremmer via een infuus behandeld.

Bij gordelroos op bovenlichaam, armen of benen hoeft u er volgens Thuisarts niets aan te doen: het gaat dan meestal vanzelf over. Bij gordelroos in het gezicht geeft de huisarts een virusremmer, zodat het virus het oog niet bereikt, met een controle na een week.

Bij gordelroos in het gezicht of bij het oog, bij een sterk verminderde afweer en tijdens de zwangerschap is een beoordeling ter plaatse nodig: bel dan dezelfde dag uw huisarts, de huisartsen-spoedpost of, als u zwanger bent, uw verloskundige.

Wanneer u dezelfde dag een arts nodig heeft

In deze situaties is een beoordeling op afstand niet de juiste weg. Bel dezelfde dag uw huisarts of, buiten kantooruren, de huisartsen-spoedpost, en bij oogklachten direct:

• blaasjes op of rond het oog, een pijnlijk of rood oog, minder zien of niet tegen licht kunnen;
• gordelroos in het gezicht, met blaasjes op de neus of in een ooghoek, met pijn of blaasjes aan het oor, slechter horen of een scheef gezicht;
• een koortslip of gordelroos bij een sterk verminderde afweer, bijvoorbeeld door kanker of chemotherapie;
• blaasjes in een eczeemplek;
• gordelroos tijdens de zwangerschap, of blaasjes op de schaamlippen of in de vagina in de laatste weken voor de bevalling: bel ook uw verloskundige;
• een pasgeboren baby die na contact met een koortslip blaasjes in of op de mond of rond het oog krijgt, een rood oog heeft of ziek wordt: bel direct.

Bijwerkingen

De productinformatie noemt de onderstaande bijwerkingen. Melden kan bij het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb.

• Zeer vaak (bij 10 of meer op de 100): hoofdpijn.
• Vaak (bij 1 tot 10 op de 100): misselijkheid, braken, diarree, duizeligheid, huiduitslag, ook door zonlicht, en jeuk.
• Soms (bij 1 tot 10 op de 1.000): verwardheid, hallucinaties, sufheid, trillen, onrust, kortademigheid, netelroos, nierpijn, bloed in de urine en afwijkende bloedwaarden.
• Zelden (bij 1 tot 10 op de 10.000): een ernstige allergische reactie, zwelling van gezicht of keel, toevallen, coördinatie- en spraakproblemen, psychotische verschijnselen, coma en acuut nierfalen.
• Zeer zelden (bij minder dan 1 op de 10.000): de ernstige huidreacties AGEP en DRESS, die levensbedreigend of dodelijk kunnen zijn.
• Frequentie niet bekend: de ernstige huidreacties Stevens-Johnson-syndroom en toxische epidermale necrolyse (gemeld bij aciclovir, waarin valaciclovir wordt omgezet) en een nierontsteking.

Stoppen en direct hulp zoeken

Stop met valaciclovir en zoek direct medische hulp bij tekenen van een ernstige huidreactie: een uitgebreide uitslag met koorts en opgezette lymfeklieren, een rode schilferende uitslag met bultjes en blaren, of ronde plekken als een schietschijf met blaren, vervelling of zweren in mond, ogen of aan de geslachtsdelen. Daarna mag u valaciclovir en aciclovir nooit meer gebruiken.

Bel 112 bij zwelling van lippen, gezicht of keel met moeite met ademen, of bij flauwvallen. Neem contact op met een arts als u verward raakt, dingen ziet die er niet zijn of nauwelijks nog plast.

Wanneer valaciclovir niet of alleen voorzichtig wordt gebruikt

Gebruik valaciclovir niet bij een allergie voor valaciclovir, aciclovir of een hulpstof. Extra voorzichtigheid is nodig bij:

• een eerdere ernstige huiduitslag, vervelling, blaren of mondzweren na aciclovir;
• een verminderde nierfunctie of een leeftijd boven 65 jaar;
• een leveraandoening: over 4.000 mg of meer per dag, de hoeveelheid van het koortslipschema, zijn dan geen gegevens;
• een verzwakte afweer, bijvoorbeeld door kanker, chemotherapie of prednison; volgens Thuisarts kan een herpesinfectie dan heftiger verlopen.

Wisselwerkingen met andere medicijnen

Geef altijd door welke medicijnen u gebruikt, ook die zonder recept. De productinformatie noemt:

• middelen die de nieren kunnen belasten, zoals aminoglycosiden, organoplatinumverbindingen, jodiumhoudende contrastmiddelen, methotrexaat, pentamidine, foscarnet, ciclosporine en tacrolimus: voorzichtigheid en controle van de nierfunctie;
• cimetidine en probenecide: meer aciclovir in het bloed, met ongeveer 25% respectievelijk 45%, samen ongeveer 65%;
• middelen die op dezelfde manier via de nieren worden uitgescheiden, zoals tenofovir, en mycofenolaatmofetil na een transplantatie: hogere bloedspiegels zijn mogelijk.

Zwangerschap, borstvoeding en autorijden

Bent u zwanger en heeft u herpesklachten aan de geslachtsdelen, neem dan contact op met uw verloskundige of huisarts in plaats van een beoordeling op afstand aan te vragen: volgens Thuisarts kan een eerste herpesinfectie bij de bevalling op de baby overgaan.

In zwangerschapsregisters zijn geen aangeboren afwijkingen gezien, maar over valaciclovir zijn de gegevens beperkt. De productinformatie adviseert gebruik alleen als het voordeel groter is dan het mogelijke risico; volgens de bijsluiter wordt gebruik normaal gesproken afgeraden. Aciclovir gaat over in de moedermelk, zonder verwacht effect op de zuigeling; gebruik tijdens de borstvoeding gebeurt alleen bij een duidelijke reden. Rijd niet zolang u niet weet hoe het middel bij u werkt.

Valaciclovir aanvragen via een medische vragenlijst

Via deze website kunt u een medische vragenlijst invullen voor valaciclovir, bijvoorbeeld bij eerder vastgestelde, terugkerende herpes. Voor middelen zonder recept, zoals de meeste aciclovir-crèmes, Virono en Zovirax Duo, is deze aanvraag niet bedoeld. De aanvraag wordt beoordeeld door Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301). In de vragenlijst vermeldt u welke medicijnen u gebruikt; heeft de arts vragen, dan stelt hij die schriftelijk in de chat in uw account, waar u ook een medicatieoverzicht of uitslagen stuurt als hij daarom vraagt.

De arts kan besluiten geen recept op te stellen en u naar uw huisarts te verwijzen, bijvoorbeeld bij een eerste episode van genitale herpes, twijfel over de diagnose of een van de situaties hierboven. Bij een positieve beoordeling ontvangt u het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Het tarief ziet u op de knop waarmee u de aanvraag start; het medicijn rekent u af bij de apotheek. Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar.