Prednison: werking, bijwerkingen en dosering
Prednison is een corticosteroïd dat ontstekingen remt en het afweersysteem onderdrukt. Het wordt gebruikt bij uiteenlopende ontstekings- en auto-immuunziekten, van een astma-aanval tot reumatische aandoeningen en chronische darmontsteking. Het middel is receptplichtig en wordt pas na een medische beoordeling voorgeschreven. Deze pagina is informatief bedoeld en is geen aanbod van het geneesmiddel; wij leveren geen medicijnen.
Waarvoor wordt prednison gebruikt?
Prednison wordt gebruikt wanneer een ontsteking of een overactief afweersysteem snel geremd moet worden. In het lichaam wordt het omgezet in prednisolon, dat werkt zoals het eigen bijnierschorshormoon cortisol: het onderdrukt de ontstekingsreactie en dempt de activiteit van het afweersysteem. Daardoor nemen zwelling, roodheid, pijn en benauwdheid af. Artsen zetten het onder meer in bij een verergering van astma of COPD, bij reumatische en auto-immuunziekten, bij chronische darmontsteking, bij bepaalde huid- en nieraandoeningen, bij ernstige allergische reacties en in de oncologie als onderdeel van een schema. Soms gaat het om een korte kuur van enkele dagen, soms om onderhoudsbehandeling gedurende maanden of jaren. Die twee situaties verschillen sterk in risico en in de manier waarop met het middel wordt omgegaan. Prednison behandelt de ontsteking, niet de oorzaak: bij een infectie kan het de klachten zelfs maskeren. Om die reden hoort er altijd een diagnose van een arts aan vooraf te gaan.
Bijwerkingen van prednison
Welke bijwerkingen optreden, hangt vooral af van dosering en duur. Bij een korte kuur melden gebruikers vaak slapeloosheid, rusteloosheid, een opgejaagd of juist somber gevoel, meer eetlust, maagklachten, blozen en een hogere bloedsuiker. Bij langer gebruik komen andere risico's in beeld: botontkalking, spierzwakte in de bovenbenen, dunner wordende huid met blauwe plekken, vertraagde wondgenezing, staar en verhoogde oogdruk, vochtophoping, hoge bloeddruk en een herverdeling van vet naar gezicht, nek en buik. Ook de gevoeligheid voor infecties neemt toe, terwijl de gebruikelijke signalen zoals koorts gedempt kunnen zijn; wees daarom alert op klachten die niet bij uw aandoening passen. Psychische bijwerkingen, van stemmingswisselingen tot verwardheid, zijn bekend en verdienen serieuze aandacht. Neem bij hoge koorts, benauwdheid, hevige buikpijn, zwarte ontlasting, sterke stemmingsveranderingen of plotselinge klachten aan het zicht dezelfde dag contact op met een arts. Meld bijwerkingen ook bij Bijwerkingencentrum Lareb.
Dosering en inname
De dosering van prednison verschilt sterk per aandoening en per persoon en wordt uitsluitend door uw arts bepaald; de sterkte en het aantal tabletten leest u op het etiket van uw apotheek en in de bijsluiter. Wat wel algemeen geldt: neem de dagdosis in de ochtend in, meestal in een keer, omdat dat aansluit bij het natuurlijke ritme van cortisol en de slaap minder verstoort. Neem de tabletten met wat voedsel of na het ontbijt om maagklachten te beperken, en slik ze heel door met water. Houd het schema van uw arts strikt aan; bij dit middel is een eigen aanpassing van de dosering risicovol, zowel naar boven als naar beneden. Bent u een dosis vergeten en merkt u dat dezelfde dag, neem hem dan alsnog in; is het al de volgende dag, sla hem dan over en neem geen dubbele dosis. Bij ziekte, koorts of een geplande operatie kan de dosering tijdelijk moeten worden aangepast: overleg daarover vooraf met uw arts.
Is prednison receptplichtig?
Ja, prednison is in Nederland een UR-geneesmiddel en uitsluitend op een geldig medisch recept verkrijgbaar. Er is geen zelfzorgvariant en geen sterkte die zonder recept bij apotheek of drogist te krijgen is. De reden is dat het middel diep ingrijpt op de afweer en de hormoonhuishouding. Het kan een infectie verbergen of verergeren, de bloedsuiker ontregelen, de bloeddruk verhogen en bij langer gebruik de eigen bijnierschors onderdrukken. Daarnaast hangt de juiste dosering volledig af van de aandoening waarvoor het wordt gegeven, zodat een diagnose voorafgaand aan de behandeling onmisbaar is. Prednison valt niet onder de Opiumwet en is geen verdovend of psychotroop middel volgens de Europese regels voor grensoverschrijdende recepten, dus een arts kan het na beoordeling voorschrijven. Dat betekent nadrukkelijk niet dat het op verzoek wordt afgegeven: bij nieuwe klachten of een acute verergering hoort een beoordeling ter plaatse door uw huisarts of behandelend specialist.
Prijs en vergoeding
Wat u voor prednison betaalt, hangt af van de sterkte, de verpakkingsgrootte en het tarief van uw apotheek. Vraag die prijs bij uw eigen apotheek op, want wij leveren geen geneesmiddelen en presenteren hier geen medicijnprijs als aanbieding. De vergoeding loopt via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en de kosten tellen mee voor uw eigen risico van 385 euro per kalenderjaar; zolang dat niet is opgebruikt, betaalt u de rekening zelf. Bijkomende kosten kunnen ontstaan door controles die bij langdurig gebruik horen, bijvoorbeeld bloedonderzoek of een botdichtheidsmeting, en ook die vallen onder het eigen risico. Onze eigen dienst staat hier los van: wij brengen 24,90 euro in rekening voor de medische beoordeling van een herhaalrecept. Die vergoeding dekt de beoordeling en niet het afgeven van een document. Wijst de arts uw aanvraag op medische gronden af, dan krijgt u het bedrag terug; levert u de gevraagde documentatie niet aan, dan vervalt het recht op terugbetaling.
Wisselwerkingen en alcohol
Prednison heeft wisselwerkingen die in de praktijk vaak voorkomen. Samen met NSAID's zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac stijgt de kans op een maagzweer en een maagbloeding; wordt die combinatie toch nodig geacht, dan schrijft de arts meestal een maagbeschermer bij. Bij diabetes kan prednison de bloedsuiker fors verhogen, zodat de behandeling van de diabetes tijdelijk moet worden bijgesteld. Plaspillen kunnen samen met prednison het kaliumgehalte verlagen, en het effect van antistollingsmiddelen kan veranderen. Sterke remmers of inductoren van het leverenzym CYP3A4, waaronder sommige antischimmelmiddelen, antibiotica, hiv-medicatie en het kruidenpreparaat sint-janskruid, beïnvloeden de spiegels van prednisolon. Levende vaccins zijn tijdens hogere doseringen doorgaans niet geschikt: overleg voor elke vaccinatie met uw arts. Alcohol reageert niet rechtstreeks met prednison, maar prikkelt het maagslijmvlies en verhoogt daarmee de kans op maagklachten, zeker in combinatie met een NSAID. Houd het gebruik matig en overleg met uw arts bij maagklachten of leverproblemen.
Wie mag prednison niet gebruiken en waar moet u op letten?
Bij een acuut en ernstig ziektebeeld kan een korte kuur noodzakelijk zijn en is een bekende overgevoeligheid voor prednison of voor een hulpstof de enige absolute reden om het niet te geven; die afweging maakt uitsluitend de behandelend arts. Buiten die situatie geldt dat prednison niet wordt gebruikt bij een onbehandelde infectie, in het bijzonder een virusinfectie of een schimmelinfectie die het hele lichaam aangaat, bij een parasitaire infectie en bij een actieve maagzweer of een zweer in de twaalfvingerige darm. Extra voorzichtigheid is nodig bij tuberculose in de voorgeschiedenis, bij slecht ingestelde diabetes, bij hoge bloeddruk, botontkalking, verhoogde oogdruk of staar, bij ernstige hart-, lever- of nierziekte, bij psychiatrische aandoeningen in de voorgeschiedenis en rond een vaccinatie met een levend vaccin. Twee praktische punten horen hier ook bij. Ten eerste: heeft u zelf nooit waterpokken of mazelen gehad, vermijd dan contact met iemand die waterpokken, gordelroos of mazelen heeft, want onder prednison kunnen die infecties ernstig en atypisch verlopen. Bent u toch in contact geweest, neem dan meteen contact op met een arts en wacht niet tot u klachten krijgt, want er is dan soms een beschermende behandeling mogelijk. Ten tweede: gebruikt u prednison langer dan enkele weken, draag dan een kaartje bij u waarop staat dat u met een corticosteroïd wordt behandeld, en laat dat zien aan elke arts, tandarts of verpleegkundige die u behandelt. Bij een ongeval, een operatie of een ernstige infectie heeft uw lichaam tijdelijk meer cortisol nodig dan het zelf kan aanmaken, en dat kaartje is het snelste signaal voor de hulpverlener.
Zwangerschap en borstvoeding
Prednison wordt in de zwangerschap gebruikt wanneer de ziekte van de moeder behandeling nodig heeft, en dan zo kort en zo laag gedoseerd als mogelijk is. Een groot deel van de werkzame stof wordt in de placenta afgebroken, waardoor er relatief weinig bij het kind terechtkomt; dat is de reden dat prednison en prednisolon in deze situatie de voorkeur krijgen boven corticosteroïden die het kind wel bereiken. Een onbehandelde opvlamming van astma, van een chronische darmontsteking of van een auto-immuunziekte is voor moeder en kind zelf ook een risico, dus stoppen op eigen initiatief is geen veilige keuze. Bent u zwanger, wilt u dat worden of geeft u borstvoeding, meld dat dan voor elke verandering van de behandeling. Bij borstvoeding gaat een kleine hoeveelheid over in de moedermelk; gebruik is doorgaans mogelijk, en bij langdurig gebruik in een hogere dosering wordt soms geadviseerd enkele uren tussen de inname en de voeding te houden. De begeleiding van een corticosteroïd rond een zwangerschap hoort bij de arts die u en uw zwangerschap volgt. Onze beoordeling op basis van een vragenlijst leidt niet tot een medisch recept voor gebruik tijdens de zwangerschap of de borstvoeding.
Ervaringen van gebruikers
Ervaringen met prednison verschillen sterk, vooral tussen een korte kuur en langdurig gebruik. Wat vaak terugkomt is dat het effect op de ontsteking snel merkbaar is en dat de klachten waarvoor het is voorgeschreven binnen enkele dagen afnemen, terwijl tegelijk slapeloosheid, honger en een opgejaagd gevoel als hinderlijk worden ervaren. Bij langer gebruik gaat het in meldingen vaker over gewichtstoename, een voller gezicht, spierzwakte en gevoeligheid voor infecties. Wij plaatsen hier geen verzonnen citaten of scores: bij een receptplichtig middel mogen ervaringen geen reclame worden en ze vervangen geen onderzoek. Raadpleeg liever de officiële bronnen, zoals het Farmacotherapeutisch Kompas en apotheek.nl, en de meldingen die Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt. Voor uzelf is het nuttig om per dag kort te noteren welke dosering u nam en welke klachten u merkte, inclusief slaap, stemming en bloedsuiker als u diabetes heeft. Dat overzicht maakt het gesprek met uw arts over doorgaan, aanpassen of afbouwen aanzienlijk concreter.
Kom je aan van prednison?
Ja, gewichtstoename is een van de bekendste effecten van prednison, zeker bij hogere doseringen en langer gebruik. Er spelen twee mechanismen. Het eerste is een toegenomen eetlust, die bij sommige mensen al binnen enkele dagen merkbaar is. Het tweede is vochtophoping doordat het lichaam zout en water vasthoudt, wat het gewicht snel kan laten stijgen zonder dat er vet bijkomt. Bij langdurig gebruik verandert bovendien de vetverdeling: meer vet rond gezicht, nek en buik en juist verlies van spiermassa in armen en benen. Dat is geen kwestie van wilskracht, maar een hormonaal effect van het middel. Wat helpt is een zoutarmer eetpatroon, vaste maaltijdmomenten, voldoende eiwit en, in overleg met uw arts of fysiotherapeut, spierversterkende beweging. Weeg uzelf wekelijks op een vast moment. Stijgt uw gewicht in enkele dagen sterk, zwellen uw enkels op of wordt u kortademig, neem dan contact op met uw arts; stop nooit op eigen initiatief met het middel.
Stoppen met prednison
Of u zomaar kunt stoppen, hangt af van hoe lang en hoe hoog u het middel heeft gebruikt. Na een korte kuur van enkele dagen, zoals bij een astma-aanval, kan het volgens het schema van uw arts vaak in een keer worden gestopt. Na langer gebruik ligt dat anders: de bijnierschors maakt dan minder eigen cortisol aan en heeft tijd nodig om die productie te herstellen. Plotseling stoppen kan in die situatie leiden tot bijnierschorsinsufficiëntie, met ernstige zwakte, misselijkheid, braken, buikpijn, lage bloeddruk en in het uiterste geval een levensbedreigende situatie. Daarom hoort er dan een afbouwschema van uw arts bij, dat weken tot maanden kan duren. Stop dus nooit op eigen initiatief en sla geen doseringen over. Tijdens het afbouwen kunnen de oorspronkelijke klachten terugkeren en kunnen vermoeidheid, gewrichtspijn en lusteloosheid optreden; meld dat bij uw arts in plaats van zelf terug te gaan naar een hogere dosering. Bij koorts, ziekte of een operatie tijdens het afbouwen neemt u vooraf contact op.
Herhaalrecept voor prednison aanvragen
Gebruikt u prednison al op voorschrift van een arts als onderhoudsbehandeling en heeft u een herhaalrecept nodig, dan kunt u online een aanvraag indienen. U vult een medische vragenlijst in over uw aandoening, uw huidige dosering en schema, uw overige medicatie en uw controles. Er is geen videoconsult, geen telefonisch consult en geen chat: een arts beoordeelt uw antwoorden asynchroon. De beoordeling wordt gedaan door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een grensoverschrijdend medisch recept als pdf volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU, waarmee u naar elke apotheek in Nederland gaat en zich legitimeert met uw identiteitsbewijs; een pincode is niet nodig. Wij beoordelen medicatie en geven geen verklaring af voor het UWV of uw werkgever, want daarover oordeelt de bedrijfsarts. De kosten zijn 24,90 euro voor de beoordeling; bij afwijzing op medische gronden krijgt u dat bedrag terug, en ontbreekt de gevraagde documentatie, dan vervalt die terugbetaling. Een nieuwe stootkuur bij een acute verergering hoort bij uw huisarts of specialist, niet bij een online aanvraag.
Bijsluiter en officiële informatie
De bijsluiter bij uw eigen verpakking is leidend en verschilt per fabrikant en sterkte, dus lees hem opnieuw bij elke nieuwe doos. Alle in Nederland geregistreerde bijsluiters en samenvattingen van de productkenmerken staan in de geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Voor uitleg in gewone taal gebruikt u apotheek.nl van apothekersorganisatie KNMP, en voor de professionele onderbouwing het Farmacotherapeutisch Kompas van Zorginstituut Nederland. Lees bij prednison in elk geval de passages over infecties en vaccinaties, over gebruik bij diabetes, over botontkalking bij langdurig gebruik en over stoppen en afbouwen. Vraag uw arts of apotheek daarnaast om schriftelijke informatie over wat te doen bij ziekte of een operatie wanneer u het middel langere tijd gebruikt; die situatie vraagt vaak een tijdelijke aanpassing. Bewaar de tabletten volgens het etiket en buiten bereik van kinderen, en lever restanten in bij de apotheek in plaats van ze weg te gooien.
Is prednison receptplichtig?
Ja, prednison is een UR-geneesmiddel en uitsluitend op een geldig medisch recept verkrijgbaar; er is geen zelfzorgvariant. Dat komt doordat het middel de afweer onderdrukt, een infectie kan maskeren, de bloedsuiker en bloeddruk beïnvloedt en bij langer gebruik de eigen bijnierschors remt. De juiste dosering hangt volledig af van de aandoening, dus een diagnose vooraf is noodzakelijk. Het middel valt niet onder de Opiumwet, waardoor een arts het na beoordeling kan voorschrijven.
Hoe snel werkt prednison?
Bij ontstekingsklachten merken veel mensen binnen een tot enkele dagen verbetering, bijvoorbeeld minder benauwdheid bij een astma-aanval of minder pijn en zwelling bij een reumatische opvlamming. Bijwerkingen zoals slapeloosheid, honger en een opgejaagd gevoel kunnen al vanaf de eerste dagen optreden. Bij aandoeningen die onderhoudsbehandeling vragen, wordt het volledige effect pas over weken beoordeeld. Verhoog de dosering nooit zelf wanneer het effect tegenvalt, maar overleg met uw arts.
Welke bijwerkingen komen vaak voor?
Bij korte kuren gaat het vooral om slapeloosheid, rusteloosheid of stemmingswisselingen, meer eetlust, maagklachten, blozen en een hogere bloedsuiker. Bij langer gebruik komen botontkalking, spierzwakte, dunne huid met blauwe plekken, vochtophoping, hoge bloeddruk, staar en een grotere infectiegevoeligheid erbij, vaak met een voller gezicht. Neem bij hoge koorts, benauwdheid, hevige buikpijn, zwarte ontlasting, sterke stemmingsveranderingen of plotselinge klachten aan het zicht dezelfde dag contact op met een arts.
Mag ik alcohol drinken tijdens het gebruik van prednison?
Alcohol gaat geen rechtstreekse reactie aan met prednison, maar prikkelt het maagslijmvlies en verhoogt zo de kans op maagklachten en op een maagbloeding, zeker wanneer u er ook een ontstekingsremmende pijnstiller bij gebruikt. Daarnaast kan alcohol de bloedsuiker en de slaap beïnvloeden, die bij dit middel toch al onder druk staan. Matig gebruik is voor veel mensen mogelijk; bespreek het met uw arts als u maagklachten, diabetes of leverproblemen heeft.
Kan ik online een herhaalrecept voor prednison aanvragen?
Ja, wanneer u prednison al als onderhoudsbehandeling gebruikt en de behandeling door een arts is gestart, kunt u online een herhaalrecept aanvragen. U vult een medische vragenlijst in en een arts beoordeelt die asynchroon, dus zonder videoconsult of telefoongesprek. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een pdf-recept volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU. Een nieuwe stootkuur bij een acute verergering hoort echter bij uw huisarts of specialist, die u ter plaatse kan onderzoeken.