Lorazepam: werking, bijwerkingen en dosering
Lorazepam is een benzodiazepine die wordt gebruikt bij ernstige angst- en spanningsklachten en kortdurend bij slapeloosheid. Het middel valt in Nederland onder de Opiumwet en is uitsluitend op recept verkrijgbaar. Deze pagina is uitsluitend informatief: benzodiazepinen schrijven wij niet voor, ook niet als herhaalrecept. Voor dit middel gaat u naar uw huisarts of behandelend specialist.
Waarvoor wordt lorazepam gebruikt?
Lorazepam wordt voorgeschreven bij ernstige angst- en spanningsklachten, kortdurend bij slapeloosheid met veel lijdensdruk, ter voorbereiding op een ingreep en in de ziekenhuissetting bij bepaalde epileptische aanvallen. De stof versterkt de werking van GABA, de belangrijkste remmende boodschapperstof in de hersenen; daardoor nemen angst, spierspanning en waakzaamheid af. Het effect is snel merkbaar, en juist dat maakt het middel aantrekkelijk en riskant tegelijk. Nederlandse richtlijnen zijn hier uitgesproken over: benzodiazepinen zijn bedoeld voor een korte periode als overbrugging, terwijl de eigenlijke behandeling van een angststoornis bestaat uit psychologische behandeling en, waar nodig, een antidepressivum. Bij slaapproblemen gaat de voorkeur uit naar het aanpakken van het slaappatroon. Lorazepam behandelt de oorzaak niet en dempt alleen de klacht.
Waarom wij lorazepam niet voorschrijven
Wij schrijven geen benzodiazepinen voor, dus ook geen lorazepam, oxazepam, diazepam of temazepam, en dat geldt zowel voor een eerste recept als voor een herhaling. Er zijn twee redenen. De eerste is juridisch: lorazepam staat op lijst 2 van de Opiumwet en middelen die onder de verdovende- en psychotrope regels vallen, zijn op grond van artikel 11 lid 6 van richtlijn 2011/24/EU uitgesloten van het grensoverschrijdende recept waarmee wij werken. Een apotheek in Nederland mag zo'n buitenlands recept niet honoreren, dus u zou betalen voor een document dat u niet kunt gebruiken. De tweede reden is medisch: gewenning ontstaat snel, afbouwen vraagt begeleiding en de combinatie met alcohol of opioïden is levensgevaarlijk. Dat hoort bij een arts die u kent en die het gebruik in de tijd volgt. Loopt uw voorraad af, neem dan contact op met uw huisarts of behandelaar; bij acute nood belt u de huisartsenpost of 112.
Bijwerkingen van lorazepam
De meest voorkomende bijwerkingen zijn slaperigheid overdag, sufheid, duizeligheid, een verminderde concentratie en spierslapte. Voor ouderen is dat geen kleinigheid: het valrisico en daarmee de kans op een heupfractuur nemen aantoonbaar toe, en verwardheid kan worden aangezien voor dementie. Verder worden geheugenproblemen beschreven, vooral het niet goed onthouden van gebeurtenissen na inname, en soms een paradoxale reactie met juist meer onrust, prikkelbaarheid of agressie, wat vaker gezien wordt bij ouderen en kinderen. De rijvaardigheid is duidelijk verminderd; rijden onder invloed van deze middelen is strafbaar en de apotheek geeft daarover een waarschuwing af. Waarschuw direct een arts bij een oppervlakkige of trage ademhaling, bij aanhoudende verwardheid en bij toenemende somberheid of gedachten aan zelfdoding. Hoe vaak elke bijwerking optreedt, staat in de bijsluiter.
Dosering en inname
De sterkte en de duur worden individueel bepaald door de voorschrijvend arts; wij noemen hier bewust geen schema, omdat dosering bij dit middel altijd samenhangt met leeftijd, lever- en nierfunctie en met de rest van uw medicatie. Het uitgangspunt in Nederlandse richtlijnen is: de laagst werkzame hoeveelheid en zo kort mogelijk, met vooraf afgesproken einddatum en evaluatiemoment. Bij ouderen wordt de sterkte lager gekozen vanwege sufheid en valrisico. Neem lorazepam alleen zoals het aan u persoonlijk is voorgeschreven en gebruik nooit tabletten die aan iemand anders zijn meegegeven; wat voor de een een gebruikelijke hoeveelheid is, kan voor de ander te veel zijn. Vergeet u een dosis, neem die dan niet dubbel in. Bewaar het middel buiten bereik van kinderen en lever restanten in bij elke apotheek, ook omdat deze middelen gewild zijn in het illegale circuit.
Is lorazepam receptplichtig?
Ja, en er geldt meer dan de gewone receptplicht. Lorazepam is een UR-geneesmiddel en staat bovendien op lijst 2 van de Opiumwet, waardoor strengere regels gelden voor voorschrijven, afleveren, voorraadbeheer en meenemen naar het buitenland. Voor een reis binnen het Schengengebied hebt u een medische verklaring nodig die het CAK afgeeft en die uw arts ondertekent; zonder dat document kan het meenemen van deze medicijnen problemen geven aan de grens. Bij aflevering let de apotheek op de hoeveelheid, op de frequentie van herhalingen en op combinaties met opioïden. Aanbod van benzodiazepinen zonder recept via internet of sociale media is illegaal en de aangetroffen tabletten bevatten regelmatig een andere of veel sterkere stof. Wij verkopen geen medicijnen, zijn geen apotheek en nemen aanvragen voor deze groep niet in behandeling.
Wisselwerkingen en alcohol
De gevaarlijkste combinatie is die met andere middelen die de ademhaling en het bewustzijn dempen: alcohol, opioïden zoals oxycodon en tramadol, slaapmiddelen, bepaalde antipsychotica en sterke antihistaminica. Samen kunnen zij leiden tot ernstige ademhalingsdepressie en tot een bewustzijnsdaling waaruit iemand moeilijk te wekken is; dat risico is de reden dat richtlijnen deze combinaties vermijden. Alcohol drinken tijdens gebruik van lorazepam wordt daarom afgeraden, ook in kleine hoeveelheden en ook wanneer u de tablet uren eerder innam. Middelen die de leverafbraak beïnvloeden, spelen bij lorazepam een kleinere rol dan bij sommige andere benzodiazepinen, maar cannabis, GHB en zelfzorgmiddelen met een kalmerend effect versterken de werking wel. Geef altijd uw volledige medicatielijst door aan uw arts en aan elke apotheek, inclusief kruidenpreparaten.
Wanneer mag u lorazepam niet gebruiken?
Er is een korte lijst situaties waarin lorazepam helemaal niet gegeven wordt, en die staat los van de gewone waarschuwingen over sufheid en vallen: overgevoeligheid voor benzodiazepinen, myasthenia gravis, een ernstig tekortschietende ademhaling, het slaapapneusyndroom en een ernstig gestoorde leverfunctie. Bij myasthenie en bij een ernstig verminderde longfunctie is de reden dezelfde: lorazepam verslapt de spieren en dempt de ademhaling, en dat is precies wat bij deze aandoeningen al tekortschiet. Slaapapneu is daarbij verraderlijk, omdat veel mensen niet weten dat zij het hebben; luid snurken met adempauzes en overdag slaperig zijn ondanks genoeg uren in bed zijn redenen om dat eerst te laten onderzoeken. Bij een ernstige leverziekte wordt de stof veel trager afgebroken en hoopt zij zich op. Daarnaast geldt terughoudendheid bij afhankelijkheid van alcohol, medicijnen of drugs in de voorgeschiedenis, voorzichtigheid bij acuut nauwe-kamerhoekglaucoom, en extra controle bij ouderen, bij ernstig zieke of verzwakte mensen en bij een verminderde nier- of leverfunctie. Of een van deze situaties op u van toepassing is, beoordeelt de arts die uw volledige voorgeschiedenis kent, niet een vragenlijst.
Zwangerschap en borstvoeding
Voor het eerste en tweede trimester zijn er geen aanwijzingen dat lorazepam de kans op aangeboren afwijkingen verhoogt; wordt het toch nodig geacht, dan geldt zo kort mogelijk en in een zo laag mogelijke sterkte. Het echte probleem zit aan het einde van de zwangerschap en rond de bevalling. Een pasgeborene kan dan een onderdrukte ademhaling krijgen, slappe spieren met slecht drinken en een verstoorde temperatuurregeling, en na langer gebruik door de moeder ook onttrekkingsverschijnselen in de eerste levensdagen: prikkelbaarheid, gespannen spieren, trillen, onregelmatig ademen, braken, diarree en aanhoudend huilen. Wie in deze fase lorazepam gebruikt, bespreekt daarom vooraf met de verloskundige of gynaecoloog waar bevallen wordt, zodat het kind zo nodig direct kan worden opgevangen. Lorazepam gaat in geringe mate over in de moedermelk, maar zuigelingen zijn er extra gevoelig voor en breken het veel langzamer af; let na een gift op sufheid, slecht drinken en het uitblijven van gewichtstoename, en overleg met uw arts voordat u bij borstvoeding aan herhaald gebruik begint. Het belangrijkste in beide situaties: stop een benzodiazepine nooit op eigen houtje en niet abrupt, ook niet na een positieve zwangerschapstest, maar maak op korte termijn een afspraak om het samen af te bouwen of om te zetten.
Gewenning en afhankelijkheid
Bij dagelijks gebruik neemt de werking op slaap en angst binnen enkele weken af, terwijl het lichaam zich tegelijk aanpast aan de aanwezigheid van de stof. Dat is de kern van het probleem: wie doorgaat, heeft meer nodig voor hetzelfde effect en krijgt bij stoppen klachten die lijken op de oorspronkelijke angst of slapeloosheid, maar dan heviger. Zo ontstaat een cirkel waarin het middel de klacht in stand houdt die het moest verlichten. Daarom wordt in Nederland bij het voorschrijven vooraf een korte periode afgesproken, en het Farmacotherapeutisch Kompas noemt daarbij concrete grenzen: als slaapmiddel 1 tot 2 weken en hoogstens 4 weken, als middel tegen angst hoogstens 8 tot 12 weken, het uitsluipen meegerekend. Vaak wordt bovendien niet dagelijks ingenomen, maar alleen op de zwaarste momenten. Psychische afhankelijkheid kan ook zonder hoge hoeveelheden ontstaan. Herkent u dit patroon bij uzelf, praat er dan over met uw huisarts: er bestaan gestructureerde afbouwprogramma's en die werken beter naarmate ze eerder beginnen.
Stoppen met lorazepam
Stop nooit abrupt na langer gebruik. Onttrekking kan slapeloosheid, angst, onrust, zweten, trillen, hartkloppingen, spierpijn en overgevoeligheid voor licht en geluid geven, en in ernstige gevallen verwardheid of een epileptische aanval. Afbouwen gebeurt daarom in kleine stappen volgens een schema van uw arts, soms na omzetting naar een langer werkende benzodiazepine om de daling geleidelijker te maken. Kies een rustige periode, spreek controlemomenten af en accepteer dat het weken tot maanden kan duren; te snel gaan is de belangrijkste reden dat een poging mislukt. Uw huisarts kan hierbij begeleiden en de apotheek kan het schema in kleinere sterkten uitzetten. Wij begeleiden geen afbouw en schrijven ook geen overbruggingsrecept voor deze groep. Bij een aanval, ernstige verwardheid of een sterk verlaagd bewustzijn belt u 112.
Prijs en vergoeding in Nederland
Lorazepam is een goedkoop generiek middel, maar de vergoeding is in Nederland uitzonderlijk beperkt: benzodiazepinen zijn uit het basispakket gehaald en worden alleen bij een klein aantal omschreven indicaties nog vergoed, zoals epilepsie, bepaalde ernstige angststoornissen en palliatieve zorg. In de overige gevallen betaalt u de tabletten zelf, ook met een geldig recept. Uw zorgverzekering en de apotheek kunnen u vertellen of uw indicatie onder de uitzonderingen valt. Wordt het middel wel vergoed, dan telt het mee voor het eigen risico van € 385 per jaar. Omdat wij deze groep niet voorschrijven, brengen wij er ook geen beoordelingskosten voor in rekening: een aanvraag voor lorazepam nemen wij niet in behandeling en er is dus ook niets terug te betalen. De prijs van het middel zelf noemen wij niet.
Bijsluiter en betrouwbare informatie
De officiële bijsluiter per fabrikant staat in de geneesmiddeleninformatiebank van het CBG, samen met de samenvatting van de productkenmerken. Apotheek.nl van de KNMP legt in gewone taal uit wat lorazepam doet, waarom het kortdurend bedoeld is en welke regels gelden voor autorijden en voor reizen met deze medicijnen. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft de plaats van benzodiazepinen bij angst en slapeloosheid en verwijst naar de bijbehorende richtlijnen. Voor het meenemen van Opiumwetmiddelen naar het buitenland vindt u de procedure en het aanvraagformulier bij het CAK; vraag dat ruim voor vertrek aan, want de verklaring moet door uw arts worden ondertekend. Vragen over afbouw, over combinaties of over een gemiste dosis kunt u kosteloos stellen bij elke apotheek, en een afbouwschema kan daar in kleinere sterkten worden uitgezet. Bewaar de tabletten buiten bereik van kinderen en lever restanten in bij de apotheek. Bij acute nood belt u 112 of uw huisartsenpost.
Wie heeft deze pagina gecontroleerd?
Deze pagina is samengesteld door de redactie van MEDINOW Sp. z o.o. en medisch gecontroleerd door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Laatst gecontroleerd op 29 augustus 2026. Onze arts is niet BIG-geregistreerd in Nederland: hij werkt op basis van zijn Poolse artsenlicentie en beoordeelt aanvragen voor een grensoverschrijdend medisch recept volgens richtlijn 2011/24/EU. Wij zijn geen apotheek en verstrekken zelf geen medicijnen. Deze tekst is algemene informatie en vervangt geen persoonlijke beoordeling door uw eigen huisarts of behandelend specialist. Klopt er volgens u iets niet, of is de bijsluiter inmiddels gewijzigd, laat het ons dan weten via het contactformulier: wij passen de tekst aan en noteren een nieuwe controledatum.
Valt lorazepam onder de Opiumwet?
Ja, lorazepam staat op lijst 2 van de Opiumwet. Daardoor gelden strengere regels voor voorschrijven, afleveren en meenemen naar het buitenland; voor een reis binnen het Schengengebied is een medische verklaring van het CAK nodig, ondertekend door uw arts.
Waarom is hier geen online recept mogelijk?
Omdat middelen die onder de verdovende- en psychotrope regels vallen op grond van artikel 11 lid 6 van richtlijn 2011/24/EU zijn uitgesloten van het grensoverschrijdende recept waarmee wij werken. Een Nederlandse apotheek mag zo'n recept niet honoreren. Daarnaast vraagt deze groep om begeleiding door een arts die u kent.
Welke bijwerkingen zijn er?
Slaperigheid overdag, sufheid, duizeligheid, spierslapte, verminderde concentratie en geheugenproblemen. Bij ouderen nemen valrisico en verwardheid toe. Soms treedt een paradoxale reactie op met juist meer onrust of agressie. De rijvaardigheid is duidelijk verminderd.
Hoe wordt lorazepam afgebouwd?
In kleine stappen volgens een schema van uw arts, nooit abrupt. Soms wordt eerst omgezet naar een langer werkende benzodiazepine. Afbouwen duurt weken tot maanden; te snel gaan is de belangrijkste reden dat een poging mislukt. Uw huisarts en de apotheek kunnen hierbij helpen.
Welke alternatieven zijn er?
Bij angst zijn psychologische behandeling en, wanneer medicatie nodig is, een antidepressivum de eerste keuze. Bij slapeloosheid werkt aanpassing van het slaappatroon op termijn beter dan een slaapmiddel. Bespreek dit met uw huisarts; wij kunnen deze behandelingen niet starten.