Fosfomycine: werking en inname

Hoe fosfomycine werkt

Fosfomycine doodt bacteriën die zich aan het vermenigvuldigen zijn. Het middel blokkeert de eerste stap van de aanmaak van de bacteriële celwand, zodat de bacterie geen nieuwe wand kan bouwen. Het deel dat in het bloed wordt opgenomen, verlaat het lichaam onveranderd, vooral via de nieren. Volgens de productinformatie blijft de gemiddelde concentratie in de urine na een dosis van 3 gram ten minste 24 uur boven een drempelwaarde van 128 microgram per milliliter. Voor een ongecompliceerde blaasontsteking noemt de productinformatie één enkele dosis.

Volgens Thuisarts ontstaat een blaasontsteking door bacteriën die via de plasbuis in de blaas komen, vaak bacteriën die ook in de darmen leven. Escherichia coli, zo'n darmbacterie, staat in de productinformatie bij de soorten die meestal gevoelig zijn. Staphylococcus saprophyticus is van nature ongevoelig, en bij Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis en Enterococcus faecalis kan verworven resistentie een probleem zijn. Blijven de klachten na de dosis bestaan, dan helpt onderzoek van de urine om de oorzaak te vinden.

Producten en afleverstatus

In de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG staan zes producten met fosfomycine, allemaal met de afleverstatus UR: uitsluitend recept. Vijf zijn bedoeld om in te nemen. Een daarvan is Monuril 3000; de andere dragen de stofnaam met de naam van de fabrikant. Het zesde product is een poeder voor een infuus, dat via een ader wordt gegeven en buiten deze pagina valt. Een registratie betekent dat een product is toegelaten; of het op dit moment bij de apotheek op voorraad is, zegt de lijst niet.

Voor wie fosfomycine bedoeld is

Fosfomycine om in te nemen heeft één geregistreerde toepassing: de behandeling van een acute, ongecompliceerde blaasontsteking bij vrouwen en meisjes ouder dan 12 jaar. Bij jongere kinderen zijn veiligheid en werkzaamheid niet vastgesteld, en daar wordt het middel niet gebruikt.

Bij mannen beschouwt de productinformatie een urineweginfectie in het algemeen als gecompliceerd, en daarvoor is fosfomycine niet geïndiceerd. Koorts, pijn in de zij of een erg ziek gevoel kunnen volgens Thuisarts wijzen op een nierbekkenontsteking; meer daarover leest u op de pagina over nierbekkenontsteking. Bij een blaasontsteking die aanhoudt, raadt de productinformatie grondig onderzoek en een nieuwe beoordeling van de diagnose aan, omdat het dan vaak om een gecompliceerde infectie of om een resistente bacterie gaat.

Zo neemt u fosfomycine in

De hele behandeling bestaat uit één sachet; neem niet op eigen initiatief een tweede. Houd u aan het etiket en de bijsluiter van uw product. De eerste drie punten hieronder komen uit de productinformatie, het laatste uit Thuisarts.

• Neem de dosis op een lege maag in, ongeveer 2 tot 3 uur voor of na een maaltijd. Voedsel vertraagt de opname.
• Het liefst doet u dat voor het slapengaan, nadat u uw blaas heeft geleegd.
• Los de inhoud van het sachet op in een glas water en drink het glas meteen leeg.
• Drink in de dagen erna ruim, bijvoorbeeld water, thee of melk.

Bijwerkingen

De bijwerkingen die na één dosis het vaakst voorkomen, betreffen maag en darmen, vooral diarree. Volgens de productinformatie gaan die klachten meestal vanzelf over. De bijsluiter deelt de bekende bijwerkingen zo in:

Klachten waarbij u meteen hulp zoekt

Krijgt u na het innemen een van de klachten hieronder, neem dan meteen contact op met een arts. Bij ernstige benauwdheid of andere levensbedreigende klachten belt u 112.

• plotselinge huiduitslag, jeuk of galbulten samen met kortademigheid, een piepende ademhaling of moeite met ademen
• zwelling van gezicht, lippen, tong of keel met ademhalingsproblemen
• matige tot ernstige diarree, buikkrampen, bloed bij de ontlasting of koorts, ook als dat pas enige tijd na de dosis begint; neem dan geen middelen die de stoelgang remmen

Wanneer fosfomycine niet geschikt is

Gebruik fosfomycine niet als u overgevoelig bent voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen; dat is de contra-indicatie in rubriek 4.3 van de SmPC. Daarnaast noemt de productinformatie deze situaties:

• kinderen jonger dan 12 jaar: bij hen wordt het middel niet gebruikt
• een urineweginfectie bij een man: die geldt in het algemeen als gecompliceerd, en daarvoor is fosfomycine niet geïndiceerd
• een sterk verminderde nierfunctie, met een creatinineklaring lager dan 10 ml per minuut: de SmPC raadt het gebruik dan af
• een erfelijke aandoening als fructose-intolerantie, glucose-galactosemalabsorptie of sucrase-isomaltase-insufficiëntie: Monuril 3000 bevat sucrose en wordt dan afgeraden; bij andere producten kunnen de hulpstoffen verschillen
• gevoeligheid voor sulfieten: Monuril 3000 bevat ook sulfieten, die in zeldzame gevallen ernstige overgevoeligheidsreacties en kramp van de luchtwegen kunnen veroorzaken

Wisselwerkingen

Vertel de arts welke medicijnen u gebruikt, ook middelen zonder recept. Productinformatie en bijsluiter noemen twee wisselwerkingen met andere medicijnen:

• Metoclopramide, een middel tegen misselijkheid, verlaagt de concentratie fosfomycine in bloed en urine; samen gebruiken wordt vermeden. Andere middelen die maag en darmen sneller laten werken, kunnen hetzelfde effect hebben.
• Antistollingsmiddelen: fosfomycine en andere antibiotica kunnen de werking van deze bloedverdunners beïnvloeden. Bij mensen die antibiotica kregen, zijn veel gevallen gemeld van een sterkere werking van orale antistollingsmiddelen; laat de arts en uw apotheker weten dat u zo'n middel gebruikt.

Zwangerschap en borstvoeding

Over gebruik in het eerste trimester zijn maar beperkte gegevens beschikbaar (152 gevallen), en die geven tot nu toe geen signaal van aangeboren afwijkingen. Fosfomycine passeert de placenta. Volgens de productinformatie wordt het in de zwangerschap alleen gebruikt als dat duidelijk noodzakelijk is.

Bent u zwanger en heeft u klachten van een blaasontsteking, bel dan volgens Thuisarts dezelfde dag de huisarts of de huisartsen-spoedpost. Zwangeren krijgen bij een blaasontsteking altijd medicijnen, en de urine wordt onderzocht op bacteriën die gevaarlijk kunnen zijn voor de baby; daarvoor levert u urine in. Fosfomycine komt in kleine hoeveelheden in de moedermelk. Als het duidelijk nodig is, kan tijdens de borstvoeding één dosis worden ingenomen.

Wanneer een arts u ter plaatse moet zien

Volgens Thuisarts gaat een blaasontsteking bij de helft van de vrouwen binnen een week vanzelf over; bij weinig of kortdurende klachten kan afwachten met veel drinken en zo nodig paracetamol een keuze zijn. Bij de situaties hieronder belt u dezelfde dag uw huisarts of de huisartsen-spoedpost, ook als u al fosfomycine heeft ingenomen. Bij levensgevaar belt u 112.

• u heeft koorts van 38 graden of hoger, koude rillingen of pijn in de zij, of u voelt zich ziek
• u ademt snel of uw hart klopt snel
• u bent in de war of reageert niet goed meer als iemand iets tegen u zegt; iemand anders moet dan voor u bellen
• u bent zwanger, u heeft eerder een nierbekkenontsteking gehad, uw afweer is verminderd door een ziekte als diabetes of door medicijnen, of u heeft een ziekte van nieren of blaas
• u bent een man met klachten van een blaasontsteking; de huisarts laat de urine dan altijd kweken, zie ook blaasontsteking bij de man

Een nieuwe blaasontsteking vraagt een nieuwe beoordeling

Zijn de klachten twee dagen na de dosis nog niet over, of heeft u een week afgewacht zonder verbetering, neem dan op een werkdag contact op met de huisarts en breng een potje verse urine mee. Soms is de bacterie niet gevoelig en is een ander antibioticum nodig.

Komt een blaasontsteking later terug, dan is dat een nieuwe infectie die opnieuw wordt beoordeeld. Gebruik geen sachet of tabletten die over zijn van een eerdere behandeling: de bacterie kan een andere zijn en het juiste middel kan verschillen. Een ander antibioticum dat bij een blaasontsteking wordt gebruikt, is nitrofurantoïne; daarover leest u op de pagina over nitrofurantoïne. Een overzicht van klachten en behandeling staat op de pagina over blaasontsteking.

Een aanvraag voor fosfomycine: zo verloopt de beoordeling

De aanvraag bestaat uit een medische vragenlijst over uw klachten en uw gezondheid, waarin ook wordt gevraagd welke medicijnen u nu gebruikt. Een video- of telefoongesprek hoort er niet bij. Uw antwoorden worden gelezen en beoordeeld door Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301). Wil hij iets weten, dan leest u zijn vraag in de chat in uw account, en een e-mail laat u weten dat er een bericht is. Ook een medicatieoverzicht van uw apotheek of eerdere uitslagen kan hij zo opvragen; u stuurt ze via dezelfde chat.

Of een antibioticum wordt voorgeschreven, beslist de arts na beoordeling van uw situatie; veel infecties moeten ter plaatse worden onderzocht. Wijzen uw antwoorden op koorts, pijn in de zij, een zwangerschap of een urineweginfectie bij een man, dan kan de arts de aanvraag afwijzen en u naar uw huisarts verwijzen. Keurt hij de aanvraag goed, dan komt het recept als pdf in uw mailbox en laat u het zelf zien bij de apotheek. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar. U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Hoeveel de beoordeling kost, staat bij de knop waarmee u een aanvraag begint.