Fluconazol: werking en bijwerkingen

Hoe fluconazol werkt

Fluconazol hoort bij de triazolen. Het remt in de schimmelcel een enzym dat nodig is voor de aanmaak van ergosterol, een bouwsteen van het celmembraan; zonder voldoende ergosterol raakt dat membraan beschadigd. Omdat u het middel inslikt, komt het via het bloed in het hele lichaam. Volgens Thuisarts komt er zo veel meer middel in het bloed dan bij een crème of tablet voor in de vagina, en is de kans op bijwerkingen groter.

Fluconazol verlaat het lichaam langzaam: de halfwaardetijd in het bloed is ongeveer 30 uur. Niet elke gist is gevoelig. Candida krusei en Candida auris zijn van nature ongevoelig en Candida glabrata is minder gevoelig; wordt een infectie niet beter, dan kan een ander middel nodig zijn.

Vormen en afleverstatus

In de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG staan 39 producten met fluconazol, onder de naam Diflucan en onder de stofnaam. Alle 39 hebben de afleverstatus UR: uitsluitend recept. Een tablet zit er niet bij: om in te nemen bestaan er capsules en een drank.

Voor in de vagina bestaan aparte middelen met een andere werkzame stof, zoals clotrimazol. Een deel van de producten met clotrimazol, zoals de vaginale crème van 10 mg per gram en de vaginaaltablet van 500 mg, heeft de afleverstatus UAD (uitsluitend apotheek en drogist). Daarvoor is geen recept nodig en dus ook geen aanvraag bij ons: u haalt ze zelf bij de apotheek of drogist. Enkele andere sterktes met clotrimazol hebben wel de status UR.

Waarvoor fluconazol is geregistreerd

De productinformatie noemt bij volwassenen onder meer de toepassingen hieronder. Bij vagina, eikel, huid en nagels gelden voorwaarden: een behandeling op de plek zelf is niet geschikt, een behandeling via het bloed is nodig of andere middelen zijn niet geschikt. Bij schimmel op de hoofdhuid wordt fluconazol niet gebruikt, omdat het in onderzoek bij kinderen niet beter werkte dan griseofulvine.

• acute of terugkerende vaginale schimmelinfectie, als een behandeling in de vagina niet geschikt is
• het verminderen van terugkerende vaginale schimmelinfecties bij 4 of meer episodes per jaar
• een Candida-ontsteking van de eikel, als een plaatselijke behandeling niet geschikt is
• schimmelinfecties van de huid, zoals voetschimmel en pityriasis versicolor, als een behandeling via het bloed nodig is
• schimmelnagels, als andere middelen niet geschikt worden geacht
• Candida-infecties van slijmvliezen in mond, keel of slokdarm, en ernstige inwendige schimmelinfecties, ook ter voorkoming bij een sterk verminderde afweer

Vaginale schimmelinfectie: eerst naar de huisarts, vaak een middel in de vagina

Een vaginale schimmelinfectie geeft jeuk, wit vocht en soms pijn bij plassen of vrijen. Volgens Thuisarts is het niet gevaarlijk en zijn de klachten zonder behandeling vaak na ongeveer 2 weken weg. Heeft u ze voor het eerst, neem dan contact op met de huisarts: die kan onderzoeken of het echt om een schimmel gaat. Zelf een middel halen raadt Thuisarts bij een eerste keer af.

Had u dezelfde klachten al eerder, dan kunt u volgens Thuisarts eerst afwachten of ze vanzelf overgaan. Heeft u veel last of duren de klachten langer dan 2 weken, dan kunt u zonder recept bij de drogist een crème of tablet voor in de vagina halen, of een afspraak maken met de huisarts.

Een capsule fluconazol helpt volgens Thuisarts waarschijnlijk even goed als een middel in de vagina, maar geeft meer kans op bijwerkingen zoals buikpijn, misselijkheid, diarree en hoofdpijn; daarvoor is een recept nodig. Bent u zwanger of geeft u borstvoeding, dan kunt u een middel voor in de vagina gebruiken; vraag de huisarts hoe u het gebruikt. Wilt u liever een middel slikken, bespreek dat dan met de huisarts.

Heeft u daarnaast buikpijn of koorts, bel dan dezelfde dag uw huisarts of de huisartsen-spoedpost. Meer leest u op de pagina over schimmelinfectie in de vagina.

Dosering volgens de productinformatie

De dosis hangt af van het soort infectie en de plek; het etiket gaat altijd voor. Slik de capsule heel door met een glas water, met of zonder eten. Bij een verminderde nierfunctie kan de arts de dosis aanpassen. Voor volwassenen noemt de productinformatie onder meer:

Wanneer fluconazol niet mag of overleg nodig is

Gebruik fluconazol niet bij overgevoeligheid voor fluconazol, een verwant azoolmiddel of een van de hulpstoffen. Gebruik het ook niet samen met cisapride (maagklachten), astemizol (allergie), pimozide (psychische aandoeningen), kinidine (hartritme) of erytromycine (een antibioticum): die combinaties kunnen het hartritme verstoren. Terfenadine, ook een middel tegen allergie, is uitgesloten bij herhaalde doses fluconazol van 400 mg of meer per dag. De capsules van Diflucan bevatten lactose; bij een zeldzame erfelijke aandoening als galactose-intolerantie, volledige lactasedeficiëntie of glucose-galactosemalabsorptie zijn ze volgens de SmPC niet geschikt. Overleg vooraf met de arts bij:

• een lever- of nierziekte
• een hartziekte, zoals een ritmestoornis, of afwijkende waarden van kalium, calcium of magnesium in het bloed
• eerder een ernstige huiduitslag, vervelling, blaren of zweertjes in de mond na fluconazol
• aanhoudende vermoeidheid, spierzwakte, weinig eetlust, gewichtsverlies of buikpijn, klachten die kunnen passen bij een tekort aan bijnierhormonen

Wisselwerkingen: let ook op de dagen na de laatste dosis

Fluconazol remt leverenzymen die veel andere medicijnen afbreken. De hoeveelheid van die middelen in het bloed kan daardoor stijgen, en dat effect houdt nog 4 tot 5 dagen na de laatste dosis aan. Meld de arts en de apotheker daarom alle middelen die u gebruikt. De productinformatie noemt onder meer:

• warfarine en vergelijkbare bloedverdunners: de stollingstijd werd tot twee keer zo lang, dus de stolling wordt zorgvuldig gecontroleerd
• statines zoals atorvastatine en simvastatine: meer kans op spierklachten en spierafbraak
• sulfonylureumderivaten tegen diabetes, zoals glibenclamide: de bloedsuiker wordt regelmatig gecontroleerd
• fenytoïne en carbamazepine tegen epilepsie, en ciclosporine, tacrolimus en sirolimus na een transplantatie
• amiodaron: meer kans op een verlengd QT-interval
• midazolam, triazolam, methadon en fentanyl: hogere spiegels in het bloed; bij fentanyl kan dat de ademhaling onderdrukken
• ontstekingsremmende pijnstillers zoals naproxen, ibuprofen en diclofenac

Bijwerkingen

De bijsluiter noemt onder meer de bijwerkingen hieronder.

Wanneer u stopt en meteen hulp zoekt

Stop met fluconazol en waarschuw meteen een arts bij de klachten hieronder. Bij levensbedreigende klachten, zoals ernstige benauwdheid, belt u 112.

• plotselinge piepende ademhaling, moeite met ademhalen of druk op de borst
• gezwollen oogleden, gezicht of lippen, of jeuk en rode plekken over het hele lichaam
• huiduitslag met blaren, ook in de mond of op de tong
• huiduitslag over een groot deel van het lichaam met hoge koorts en vergrote lymfeklieren
• tekenen van leverproblemen: vermoeidheid, geen eetlust, braken of geel worden van huid of oogwit

Zwangerschap en borstvoeding

Observationeel onderzoek wijst op een grotere kans op een miskraam bij gebruik in het eerste of tweede trimester. Bij gebruik in het eerste trimester zag een groot onderzoek ook een kleine toename van afwijkingen aan botten en spieren: ongeveer 1 extra geval per 1000 vrouwen bij een totale dosis tot 450 mg, vergeleken met een azoolmiddel op de huid of in de vagina. Een samenvatting van vijf onderzoeken wees op een 1,8 tot 2 keer zo groot risico op hartafwijkingen.

Volgens de productinformatie wordt fluconazol in de zwangerschap niet gebruikt, tenzij dat duidelijk noodzakelijk is; hoge doses en lange kuren alleen bij levensbedreigende infecties. Na één capsule van 150 mg kunt u de borstvoeding voortzetten; na herhaald gebruik of hoge doses wordt borstvoeding niet aanbevolen.

Huid en nagels: meestal eerst een ander middel

Bij voetschimmel helpt volgens Thuisarts meestal een crème tegen schimmel, waarvoor u geen recept nodig heeft; werkt dat onvoldoende, dan schrijft de huisarts meestal tabletten met terbinafine voor. Zie ook de pagina over voetschimmel.

Schimmelnagels zijn volgens Thuisarts niet gevaarlijk en hoeven niet behandeld te worden. Bij veel last kan de huisarts tabletten met itraconazol of terbinafine voorschrijven; crèmes en speciale nagellak tegen schimmel werken bij schimmelnagels niet goed. De productinformatie noemt fluconazol hier alleen als andere middelen niet geschikt zijn, en de behandeling duurt tot de nagel is vervangen: bij vingernagels meestal 3 tot 6 maanden, bij teennagels 6 tot 12 maanden. Meer daarover op de pagina over kalknagels.

Een aanvraag voor fluconazol: hoe de arts beoordeelt

Bij een aanvraag vult u een medische vragenlijst in, met uw klachten en een opgave van de medicijnen die u nu gebruikt. Bij fluconazol weegt die opgave mee, omdat het middel met veel andere medicijnen een wisselwerking heeft. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301), leest uw gegevens en stelt eventuele vragen schriftelijk in de chat in uw account; dat er een bericht is, hoort u per e-mail. Een medicatieoverzicht van uw apotheek kan hij via diezelfde chat opvragen.

Gaat het om een eerste vaginale schimmelinfectie, om klachten met buikpijn of koorts, of om een zwangerschap, dan kan de arts de aanvraag afwijzen en u naar uw huisarts verwijzen. Is zijn oordeel positief, dan ontvangt u een pdf met het recept in uw e-mail, waarmee u zelf naar de apotheek gaat. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar. U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Het tarief voor de beoordeling staat bij de knop waarmee u een aanvraag start.