Voetschimmel: symptomen, besmetting en behandeling
Jeuk en een vervellende, witte huid tussen de tenen: voetschimmel is een van de meest voorkomende huidinfecties. Deze pagina legt uit welke vormen er zijn, hoe besmetting werkt, wat bij apotheek en drogist vrij verkrijgbaar is, wanneer een behandeling op medisch recept nodig wordt en welke signalen wijzen op wondroos, waarbij u niet mag afwachten.
Welke klachten passen bij voetschimmel?
De bekendste vorm zit tussen de tenen, meestal tussen de vierde en de vijfde teen: de huid is wit, week en vervelt, er ontstaan kloofjes en het jeukt of brandt. Vaak ruiken de voeten sterker dan gebruikelijk.
Een tweede vorm bedekt de voetzool en de zijkanten als een mocassin: droge, schilferende, licht rode huid die vaak wordt aangezien voor een droge huid of eczeem. Een derde, minder vaak voorkomende vorm geeft blaasjes op de voetboog of de zijkant van de voet, die hevig jeuken en na openen pijnlijke plekjes achterlaten.
Vaak zijn ook de nagels aangedaan; verkleurde, verdikte nagels naast een schilferende huid maken de diagnose waarschijnlijker. Verwarring bestaat met eczeem, psoriasis en met een reactie op schoenmateriaal. Blijft de huid ondanks weken correcte behandeling onveranderd, dan is dat een reden om de diagnose te herzien en niet om het middel steeds sterker te maken.
Hoe raakt u besmet?
De schimmels die voetschimmel veroorzaken, leven van keratine en gedijen in vocht en warmte. Overdracht gebeurt via huidschilfers op vloeren: kleedkamers, doucheruimten, sauna's, zwembadranden en hotelkamers, maar ook thuis op de badkamervloer en via gedeelde handdoeken.
Besmetting alleen is niet genoeg; er moet ook een gunstige omgeving zijn. Zwetende voeten, schoenen die niet drogen, sokken van synthetisch materiaal, sporten en beroepen met dicht schoeisel verhogen de kans, net als een verminderde doorbloeding, diabetes en een verminderde afweer.
Binnen een huishouden verspreidt de schimmel zich makkelijk, zeker via de badkamervloer. Behandeling van een persoon met hardnekkige klachten heeft daarom weinig zin zolang huisgenoten met dezelfde klachten onbehandeld blijven en handdoeken worden gedeeld. Ook uw eigen schoenen zijn een reservoir: schimmelsporen overleven daarin en zorgen na een geslaagde behandeling voor herhaling.
Wat is vrij verkrijgbaar en hoe gebruikt u het?
Bij apotheek en drogist zijn cremes met terbinafine, miconazol, clotrimazol en ketoconazol verkrijgbaar. Terbinafinecreme werkt bij de vorm tussen de tenen doorgaans met een korte behandelduur; middelen uit de groep van miconazol en clotrimazol worden langer gebruikt. Belangrijk is dat u doorgaat volgens de bijsluiter en niet stopt zodra de jeuk weg is.
Breng het middel aan tot ruim over de rand van het aangedane gebied en behandel beide voeten, ook als een voet er goed uitziet. Droog na het douchen zorgvuldig tussen de tenen. Poeder in schoenen kan de vochtigheid verminderen.
Gebruik geen zalf met een corticosteroïd op eigen initiatief: die dempt de jeuk, maar laat de schimmel doorgroeien en verandert het beeld zo dat de diagnose later moeilijker wordt. Blijft de huid na de aanbevolen behandelduur onveranderd, of breidt de plek zich uit, dan hoort er een medische beoordeling plaats te vinden in plaats van een volgende tube.
Wanneer is behandeling op medisch recept nodig?
Een behandeling met tabletten komt in beeld bij uitgebreide aantasting, bij de mocassinvorm die de hele voetzool bedekt, bij gelijktijdige kalknagels die telkens opnieuw de huid besmetten en wanneer plaatselijke behandeling correct uitgevoerd geen effect had. Terbinafine en itraconazol zijn dan de gebruikelijke keuzes en beide zijn receptplichtig.
Voor die stap hoort de diagnose bevestigd te worden, bijvoorbeeld met een schraapsel van de huid, want eczeem en psoriasis lijken erop en reageren niet op een antischimmelmiddel. Bij de beoordeling wegen leverziekte, andere medicatie, zwangerschap en borstvoeding mee.
Bij mensen met diabetes, met een slechte doorbloeding of met een verminderde afweer wordt eerder en actiever behandeld, omdat kloven een toegangspoort vormen voor bacteriën. Bij een gelijktijdige bacteriële infectie wordt die eerst aangepakt. Een combinatie van een schimmelmiddel met een ontstekingsremmende zalf wordt soms kortdurend voorgeschreven, maar hoort niet de standaard te zijn.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Zoek dezelfde dag hulp bij een rode, warme, gespannen en pijnlijke huid op voet of onderbeen, zeker in combinatie met koorts, koude rillingen of een algeheel ziek gevoel. Dat past bij wondroos, een bacteriële infectie die vaak via een kloof bij voetschimmel binnenkomt en die met antibiotica behandeld moet worden.
Bel 112 of ga naar de spoedeisende hulp bij een snel uitbreidende roodheid, bij hevige pijn die niet past bij wat u ziet, bij blaren met een paarse of zwarte verkleuring, bij verwardheid of bij een klamme, vlekkerige huid. Deze combinatie kan wijzen op een ernstige weke deleninfectie en verdraagt geen uitstel.
Laat u eerder beoordelen wanneer u diabetes, een verminderde doorbloeding of een verminderde afweer heeft en er een wondje, kloof of blaar aan de voet ontstaat, ook zonder koorts. Datzelfde geldt bij pus, bij een wond die niet geneest, bij een sterk uitbreidende of pijnlijke huidafwijking en bij klachten die na weken correcte behandeling onveranderd blijven.
Hoe voorkomt u herhaling?
Herhaling komt vooral doordat de omstandigheden onveranderd blijven. Droog de voeten na het douchen goed af, ook tussen de tenen, en gebruik daar een aparte handdoek voor. Wissel dagelijks van sokken, kies katoen of wol boven synthetische stof en was op een hoge temperatuur.
Laat schoenen minstens een dag drogen voordat u ze opnieuw draagt en gebruik in gemeenschappelijke doucheruimten, sauna's en zwembaden slippers. Loop thuis regelmatig op blote voeten of op open schoeisel, zodat de huid tussen de tenen kan drogen.
Behandel kalknagels wanneer die er zijn, anders raakt de huid steeds opnieuw besmet vanuit de nagel. Deel geen handdoeken, nagelknippers of vijlen, en behandel huisgenoten met dezelfde klachten tegelijk. Wie ondanks dit alles meerdere keren per jaar terugkeert met dezelfde klacht, laat beter kijken of er een andere huidaandoening of onderliggende oorzaak meespeelt.
Gaat voetschimmel vanzelf over?
Meestal niet. Zonder behandeling houdt de infectie zichzelf in stand en breidt zich vaak uit naar de voetzool en de nagels. Een creme van apotheek of drogist, correct en lang genoeg gebruikt, is bij de vorm tussen de tenen doorgaans voldoende.
Hoe lang moet ik een antischimmelcreme gebruiken?
Dat verschilt per middel: terbinafinecreme kent een korte behandelduur, middelen uit de groep van miconazol en clotrimazol worden langer gebruikt. Houd de duur in de bijsluiter aan en stop niet zodra de jeuk verdwenen is, want dan komt de klacht vaak terug.
Mag ik een zalf met een corticosteroïd gebruiken tegen de jeuk?
Niet op eigen initiatief. Zo'n zalf dempt de jeuk, maar laat de schimmel doorgroeien en verandert het beeld, waardoor de diagnose later moeilijker wordt. Een combinatiebehandeling wordt soms kortdurend voorgeschreven, maar dan na beoordeling door een arts.
Kan ik mijn huisgenoten besmetten?
Ja, vooral via de badkamervloer en gedeelde handdoeken. Behandel huisgenoten met dezelfde klachten tegelijk, gebruik aparte handdoeken en deel geen nagelknippers of vijlen. Anders raakt de een de ander telkens opnieuw aan.
Wanneer is voetschimmel gevaarlijk?
Wanneer via een kloof bacteriën binnendringen. Een rode, warme, pijnlijke en gespannen huid op voet of onderbeen met koorts past bij wondroos en vereist dezelfde dag beoordeling. Bij diabetes of een slechte doorbloeding hoort ook een klein wondje snel bekeken te worden.