Schimmelinfectie in de vagina: symptomen en behandeling
Jeuk, een branderig gevoel en witte, brokkelige afscheiding: dat past bij een vaginale schimmelinfectie, meestal veroorzaakt door de gist Candida. Deze pagina legt uit hoe u het onderscheidt van andere oorzaken van jeuk en afscheiding, wat bij apotheek en drogist verkrijgbaar is, wanneer een behandeling op medisch recept nodig is en bij welke klachten u niet zelf mag behandelen.
Waaraan herkent u een vaginale schimmelinfectie?
Kenmerkend zijn jeuk en irritatie aan de schaamlippen en in de schede, vaak met een branderig gevoel bij het plassen of bij geslachtsgemeenschap. De afscheiding is wit, dik en brokkelig, vergeleken met kwark, en ruikt niet onaangenaam. De huid rondom is rood en soms gezwollen, met kleine kloofjes.
Het ontbreken van een sterke geur is een belangrijk onderscheid. Een dunne, grijswitte afscheiding met een visachtige geur past eerder bij bacteriële vaginose, een schuimende gelig-groene afscheiding bij trichomonas. Beide vragen een andere behandeling en het tweede is een seksueel overdraagbare aandoening.
Ook andere oorzaken lijken erop: eczeem of contactallergie door zeep, inlegkruisjes of wasmiddel, huidaandoeningen zoals lichen sclerosus, en na de overgang droogheid door oestrogeentekort. Wie voor het eerst deze klachten heeft, laat de diagnose daarom liever eerst stellen dan zelf behandelen; een verkeerde behandeling stelt de juiste alleen maar uit.
Hoe ontstaat het?
Candida hoort bij een deel van de vrouwen gewoon tot de flora van de schede zonder klachten te geven. Van een infectie is pas sprake wanneer de gist zich sterk vermeerdert, doordat het evenwicht in de flora verstoord raakt.
Bekende aanleidingen zijn een antibioticumkuur, die ook de beschermende melkzuurbacteriën treft, hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, slecht ingestelde diabetes, een verminderde afweer en behandeling met corticosteroïden. Warmte en vocht spelen mee: strakke, niet ademende kleding en lang doorlopen in een nat badpak.
Overdreven hygiëne werkt averechts. Vaginaal spoelen, intieme zeepjes en geparfumeerde doekjes verstoren juist de flora die beschermt. Wassen met water is voldoende. Een schimmelinfectie is geen seksueel overdraagbare aandoening en geen teken van slechte hygiëne; standaard meebehandelen van de partner is dan ook niet nodig, tenzij die zelf klachten heeft zoals roodheid en jeuk aan de eikel.
Wat is vrij verkrijgbaar?
Bij apotheek en drogist zijn vaginale tabletten en cremes met clotrimazol en met miconazol verkrijgbaar, als eenmalige of meerdaagse behandeling. Ze werken plaatselijk en zijn bedoeld voor vrouwen bij wie eerder door een arts is vastgesteld dat het om een schimmelinfectie gaat en die het beeld herkennen.
De jeuk neemt meestal binnen enkele dagen af. Een creme voor uitwendig gebruik op de schaamlippen kan de irritatie verlichten. Let op: deze middelen kunnen condooms en pessariums aantasten, waardoor de betrouwbaarheid als anticonceptie afneemt; lees daarvoor de bijsluiter.
Wat niet helpt en soms schaadt: vaginaal spoelen, yoghurt inbrengen, en zalven met een corticosteroïd op eigen initiatief. Blijven de klachten na de aanbevolen behandeling bestaan, komen ze binnen enkele weken terug of zijn er meer dan drie tot vier episodes per jaar, dan hoort er een medische beoordeling plaats te vinden in plaats van een volgende zelfbehandeling.
Wanneer is een behandeling op medisch recept nodig?
Fluconazol als tablet is in Nederland receptplichtig en komt in beeld bij hardnekkige of steeds terugkerende klachten en wanneer plaatselijke behandeling niet werkt of niet verdragen wordt. Bij vaak terugkerende infecties wordt soms een langer schema gebruikt; dat hoort te gebeuren nadat de diagnose met onderzoek is bevestigd.
Terugkerende infecties zijn ook een reden om verder te kijken: naar suikerziekte, naar medicatie die de afweer remt, naar huidaandoeningen van de vulva en naar andere oorzaken van jeuk. Steeds opnieuw behandelen zonder die vraag te stellen, laat een andere diagnose lang onopgemerkt.
Tijdens de zwangerschap gelden andere regels: plaatselijke behandeling heeft de voorkeur en fluconazol als tablet wordt dan niet gebruikt. Ook bij borstvoeding, bij andere medicatie en bij leverziekte weegt de arts dat mee. Om deze redenen wordt bij een eerste of onduidelijke klacht geen tablet voorgeschreven zonder dat iemand heeft gekeken.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Neem dezelfde dag contact op met een arts bij koorts, pijn laag in de buik, pijn in de onderrug of misselijkheid naast de vaginale klachten. Dat past niet bij een schimmelinfectie en kan wijzen op een ontsteking hoger in de geslachtsorganen, die snel behandeld moet worden. Datzelfde geldt bij bloedverlies dat niet bij uw cyclus past.
Ook direct beoordelen laten: blaasjes, zweertjes of wondjes in het gebied, sterk riekende afscheiding, klachten na onbeschermd contact met een nieuwe partner, en klachten tijdens de zwangerschap. Bij hevige pijn, snel toenemende zwelling of algeheel ziek zijn gaat u naar de huisartsenpost; bij verwardheid, een klamme huid of een zeer snelle ademhaling belt u 112.
Laat u ook beoordelen bij een eerste episode zonder eerdere diagnose, bij klachten die na correcte behandeling blijven, bij meer dan drie tot vier episodes per jaar, bij diabetes of een verminderde afweer, en bij meisjes voor de puberteit.
Wat helpt om herhaling te beperken?
Draag ondergoed van katoen en vermijd langdurig strakke, niet ademende kleding; wissel na het zwemmen of sporten. Was uitsluitend met water of met een neutraal, ongeparfumeerd product en laat vaginaal spoelen achterwege.
Gebruik geen geparfumeerde inlegkruisjes, doekjes of badschuim, want juist die verstoren de flora. Bij droogheid na de overgang kan een glijmiddel of, na beoordeling, plaatselijke behandeling met oestrogeen het slijmvlies verbeteren, waardoor irritatie en infecties afnemen.
Bij herhaalde infecties na antibioticakuren is het zinvol te bespreken of die kuren telkens nodig waren. Bij diabetes helpt goede regulatie van de bloedsuiker. Voor probiotica als preventie is het bewijs beperkt; ze zijn ongevaarlijk, maar vervangen geen beoordeling wanneer klachten blijven terugkomen. Wordt na behandeling niets beter, dan is de diagnose zelf het eerste dat opnieuw bekeken moet worden.
Is een vaginale schimmelinfectie een seksueel overdraagbare aandoening?
Nee. Candida hoort vaak gewoon bij de flora van de schede en geeft pas klachten wanneer het evenwicht verstoord raakt, bijvoorbeeld na een antibioticumkuur. Standaard meebehandelen van de partner is niet nodig, tenzij die zelf klachten heeft.
Mag ik mezelf behandelen met een middel van de drogist?
Dat is redelijk wanneer een arts eerder heeft vastgesteld dat het om een schimmelinfectie gaat en u het beeld herkent. Bij een eerste episode, bij twijfel, tijdens de zwangerschap of bij koorts en buikpijn hoort er eerst een beoordeling plaats te vinden.
Waaraan merk ik dat het geen schimmel is?
Aan de geur en de kleur van de afscheiding: dun en grijswit met een visachtige geur past bij bacteriële vaginose, schuimend en gelig-groen bij trichomonas. Ook blaasjes, zweertjes, koorts, buikpijn of onverwacht bloedverlies passen niet bij een schimmelinfectie.
Waarom komt het steeds terug?
Vaak spelen herhaalde antibioticakuren, hormonale factoren, slecht ingestelde diabetes of een verminderde afweer mee, soms een huidaandoening van de vulva die op jeuk lijkt. Bij meer dan drie tot vier episodes per jaar hoort daar gericht naar gekeken te worden in plaats van steeds opnieuw te behandelen.
Kan ik anticonceptie blijven gebruiken tijdens de behandeling?
Vaginale cremes en tabletten kunnen condooms en pessariums aantasten, waardoor die minder betrouwbaar zijn. Lees de bijsluiter en gebruik in die periode zo nodig een andere methode. Hormonale anticonceptie in tabletvorm wordt door de plaatselijke behandeling niet minder betrouwbaar.