Nierbekkenontsteking: alarmsymptomen en behandeling
Een nierbekkenontsteking is een blaasontsteking die is opgestegen naar de nier. Het onderscheid is geen detail: koorts, koude rillingen en pijn in de flank betekenen dat afwachten niet meer verstandig is. Deze pagina legt uit hoe u het herkent, wanneer u dezelfde dag hulp zoekt, wanneer u 112 belt en hoe de behandeling verloopt.
Wat is een nierbekkenontsteking?
Een nierbekkenontsteking, medisch pyelonefritis, is een bacteriële ontsteking van het nierbekken en het nierweefsel. Meestal begint het als een gewone blaasontsteking, waarna de bacteriën via de urineleider omhoog gaan. Soms bereiken bacteriën de nier via het bloed, maar dat is uitzonderlijk.
Het verschil met een blaasontsteking zit in de plaats en in de ernst. Een blaasontsteking is een ontsteking van het slijmvlies van de blaas en geeft plaatselijke klachten. Bij een nierbekkenontsteking is orgaanweefsel betrokken, waardoor het lichaam als geheel reageert met koorts, rillingen en ziek zijn. Daarmee is het geen zwaardere blaasklacht, maar een andere situatie.
Onbehandeld kan de ontsteking blijvende schade aan het nierweefsel geven of overgaan in bloedvergiftiging. Daarom is dit ziektebeeld nooit iets om af te wachten of met zelfzorg te behandelen. Het hoort altijd op korte termijn door een arts beoordeeld te worden, met lichamelijk onderzoek en urineonderzoek.
Welke symptomen wijzen op een nierbekkenontsteking?
De klassieke combinatie is koorts boven 38 graden, koude rillingen en pijn in de flank of de zij, vaak aan een kant, die toeneemt bij bewegen of bij kloppen op de rug. Daar komen vaak misselijkheid, braken en een uitgesproken ziek gevoel bij.
Blaasklachten kunnen voorafgaan of tegelijk optreden: branderig plassen, vaak kleine beetjes en aandrang. Ze kunnen echter ook ontbreken, waardoor het beeld op griep lijkt. Koorts zonder duidelijke bron, met pijn in de rug of zijde, is daarom altijd een reden om aan de nieren te denken.
Bij ouderen ontbreekt de koorts nogal eens en staan verwardheid, vallen of plotselinge malaise op de voorgrond. Bij kleine kinderen gaat het vaak om koorts zonder bron, slecht drinken, prikkelbaarheid of buikpijn. In beide groepen is de drempel om te laten kijken daarom lager, niet hoger. Zwangeren horen bij deze klachten altijd dezelfde dag beoordeeld te worden.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Neem nog dezelfde dag contact op met uw huisarts of, buiten kantooruren, met de huisartsenpost bij koorts boven 38 graden samen met flankpijn, bij koude rillingen, bij misselijkheid of braken naast blaasklachten, en wanneer blaasklachten na twee tot drie dagen niet verbeteren maar u zich juist zieker voelt.
Bel 112 of ga naar de spoedeisende hulp bij verwardheid of sufheid, een zeer snelle ademhaling, hartkloppingen met een klamme, bleke of vlekkerige huid, koorts met rillingen waarbij u niet meer op de been blijft, aanhoudend braken waardoor u niets binnenhoudt, of wanneer u nauwelijks nog urine produceert. Dit zijn tekenen van bloedvergiftiging en die verdragen geen uitstel.
Ga ook zonder deze extra signalen direct naar een arts wanneer u zwanger bent, wanneer het om een man of om een kind gaat, wanneer u een nieraandoening, nierstenen, diabetes, een verminderde afweer of een katheter heeft, of wanneer u kort geleden een ingreep aan de urinewegen onderging.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De diagnose berust op de combinatie van klachten en lichamelijk onderzoek, waarbij kloppijn ter hoogte van de nierloge een belangrijk teken is. Aanvullend wordt de urine onderzocht en meestal een kweek ingezet, zodat later bekend is welke bacterie het is en waarvoor die gevoelig is.
Bij een zieke patiënt wordt daarnaast bloed geprikt, onder meer voor ontstekingswaarden en nierfunctie. Beeldvorming met echografie is niet standaard, maar wel bij twijfel, bij onvoldoende herstel, bij verdenking op een steen of een gestuwde nier, en bij mannen en kinderen.
Dit is precies de reden waarom een nierbekkenontsteking zich niet leent voor beoordeling op afstand met alleen een vragenlijst. Er is lichamelijk onderzoek nodig, vaak laboratoriumonderzoek en soms beeldvorming. Wij hebben geen praktijk en geen laboratorium in Nederland en beoordelen deze klacht daarom niet; hier hoort u naar uw huisarts of de huisartsenpost te gaan.
Hoe verloopt de behandeling?
Een nierbekkenontsteking wordt altijd met antibiotica behandeld, langer dan een blaasontsteking en met middelen die het nierweefsel voldoende bereiken. Nitrofurantoine is daarvoor juist ongeschikt, omdat het vooral in de urine werkzaam is en niet in het weefsel. Welk middel passend is, hangt af van zwangerschap, nierfunctie, allergieën en eerdere kweken.
Behandeling thuis is mogelijk wanneer iemand niet ernstig ziek is, kan drinken en de tabletten binnenhoudt. Opname in het ziekenhuis met antibiotica via een infuus volgt bij aanhoudend braken, bij tekenen van bloedvergiftiging, bij zwangerschap, bij een gestuwde nier of wanneer de koorts ondanks behandeling aanhoudt.
Bij goede behandeling zakt de koorts meestal binnen twee tot drie dagen. Blijft die aanhouden, dan volgt opnieuw beoordeling, want mogelijk past het middel niet bij de bacterie of is er een obstructie of een abces. Pijnstilling met paracetamol is passend; ontstekingsremmers zoals ibuprofen worden hier terughoudend gebruikt omdat ze de nier extra belasten.
Hoe voorkomt u dat het opnieuw gebeurt?
De belangrijkste preventie is een blaasontsteking niet laten voortsudderen. Klachten die na twee tot drie dagen niet minder worden, of die gepaard gaan met koorts, horen beoordeeld te worden in plaats van behandeld met steeds meer zelfzorg.
Daarnaast telt alles wat de urineafvoer belemmert: onvolledig leegplassen, nierstenen, een prostaatvergroting, een vernauwing en een verblijfskatheter. Wie herhaaldelijk een nierbekkenontsteking doormaakt, hoort daarop onderzocht te worden; dat is een taak voor huisarts of uroloog, niet voor herhaalde kuren.
Praktisch helpen voldoende drinken en regelmatig uitplassen, plassen na geslachtsgemeenschap en bij vrouwen na de overgang soms plaatselijke behandeling met oestrogeen. Bij suikerziekte helpt goede regulatie van de bloedsuiker, omdat een hoge glucosewaarde de kans op urineweginfecties vergroot. Ga na een doorgemaakte nierbekkenontsteking naar de afgesproken controle, ook wanneer u zich weer goed voelt.
Wat is het verschil met een gewone blaasontsteking?
Bij een blaasontsteking zit de ontsteking in het slijmvlies van de blaas en zijn de klachten plaatselijk: branderig plassen en aandrang. Bij een nierbekkenontsteking is nierweefsel betrokken en reageert het hele lichaam, met koorts, koude rillingen, flankpijn en ziek zijn. Dat laatste is altijd een reden om dezelfde dag hulp te zoeken.
Kan een nierbekkenontsteking vanzelf overgaan?
Daar mag niet op gerekend worden. Onbehandeld kan de ontsteking blijvende schade aan het nierweefsel geven of overgaan in bloedvergiftiging. Antibiotica zijn hier standaard en de behandeling hoort snel te beginnen.
Waarom werkt nitrofurantoine hier niet?
Nitrofurantoine bereikt hoge concentraties in de urine, maar niet in het nierweefsel zelf. Bij een blaasontsteking is dat precies wat nodig is, bij een weefselinfectie juist niet. Daarom wordt bij een nierbekkenontsteking voor een ander middel gekozen.
Wanneer is opname in het ziekenhuis nodig?
Bij aanhoudend braken waardoor tabletten niet binnenblijven, bij tekenen van bloedvergiftiging zoals verwardheid, een zeer snelle ademhaling of een klamme huid, bij zwangerschap, bij een belemmerde urineafvoer en wanneer de koorts ondanks behandeling aanhoudt.
Beoordeelt MEDINOW een nierbekkenontsteking op afstand?
Nee. Hiervoor is lichamelijk onderzoek nodig, vaak bloedonderzoek en soms beeldvorming, en dat kunnen wij niet leveren. Bij koorts met flankpijn gaat u naar uw huisarts of de huisartsenpost; bij verwardheid, benauwdheid of een klamme huid belt u 112.