Koortslip: waarom die terugkomt en wat helpt
Een tintelend, branderig plekje op de lip en een dag later blaasjes: dat is een koortslip, veroorzaakt door het herpes simplex virus. Het virus verdwijnt niet meer uit het lichaam en dat verklaart waarom de blaasjes steeds op dezelfde plek terugkomen. Deze pagina legt uit wat helpt, wat niet helpt, hoe besmettelijk het is en welke situaties met spoed beoordeeld moeten worden.
Hoe verloopt een koortslip?
Het begint bijna altijd met een waarschuwing: jeuk, tinteling, spanning of een branderig gevoel op een vaste plek aan de lip, meestal aan de rand. Binnen een dag ontstaan groepjes kleine blaasjes op een rode ondergrond, die pijnlijk aanvoelen.
De blaasjes springen open en vormen wondjes die indrogen tot een korstje. Dat korstje valt na enkele dagen af zonder litteken achter te laten. De hele episode duurt bij de meeste mensen ongeveer zeven tot tien dagen. Bij een eerste infectie, vaak op kinderleeftijd, kan het beeld heftiger zijn, met blaasjes in de mond, koorts en gezwollen klieren in de hals.
De plek blijft meestal hetzelfde, omdat het virus na de eerste infectie in een zenuwknoop achterblijft en langs dezelfde zenuw terugkeert naar de huid. Krabben of het korstje lostrekken verlengt de genezing en verhoogt de kans dat er bacteriën bijkomen; dan wordt de plek nattend, geel en pijnlijker in plaats van rustiger.
Waarom komt hij steeds terug?
Na de eerste infectie blijft het herpes simplex virus levenslang in het lichaam, in slapende toestand in een zenuwknoop. Van tijd tot tijd wordt het weer actief en verplaatst zich langs de zenuw naar de huid; daar ontstaat dan opnieuw een blaasje. Er bestaat geen behandeling die het virus verwijdert.
Bekende uitlokkers zijn koorts en luchtweginfecties, waar de naam vandaan komt, felle zon en ultraviolet licht, vermoeidheid, stress, menstruatie en tandheelkundige ingrepen of andere beschadigingen van de lip. Ook een verminderde afweer speelt mee.
Hoe vaak iemand een koortslip krijgt, verschilt sterk. Sommige mensen hebben na de eerste infectie nooit meer iets, anderen enkele keren per jaar. Vaak neemt de frequentie met de jaren af. Wie de eigen uitlokkers kent, kan een deel voorkomen: een lippenbalsem met zonnefilter bij wintersport en zon is de best onderbouwde maatregel.
Wat helpt en wat niet?
Bij apotheek en drogist zijn cremes met aciclovir en met penciclovir verkrijgbaar. Het effect is bescheiden en hangt af van het moment: alleen wanneer u begint bij de eerste tinteling, dus voordat de blaasjes er zijn, verkort het de episode enigszins. Begonnen bij een korstje verandert het niets meer.
Daarnaast bestaan hydrocolloidpleisters die het plekje afdekken; die versnellen de genezing niet aantoonbaar, maar beperken wel de overdracht en het pulken. Pijn kan met paracetamol worden verlicht. Houd de plek droog en schoon en raak hem zo min mogelijk aan.
Wat niet werkt of averechts uitpakt: tandpasta, alcohol, uitknijpen of het korstje lostrekken. Een zalf met een corticosteroïd op eigen initiatief kan de infectie verergeren. Zinkzalf en huismiddelen drogen de plek hooguit uit. Antivirale tabletten worden niet gebruikt voor een gewone koortslip bij een gezonde volwassene; die komen pas in beeld bij zeer frequente, ernstige of gecompliceerde episodes.
Hoe besmettelijk is het?
Een koortslip is besmettelijk, vooral in de fase van vocht bevattende blaasjes en open wondjes. Overdracht gebeurt door direct contact: zoenen, delen van glazen, bestek, lippenbalsem of handdoeken, en via de handen na aanraken van de plek.
Was daarom uw handen na contact met het plekje, ook wanneer u contactlenzen indoet, want overbrenging naar het oog is juist het risico dat vermeden moet worden. Zolang er blaasjes of wondjes zijn, is voorzichtigheid geboden; na indrogen en afvallen van het korstje neemt de besmettelijkheid sterk af.
Extra voorzichtigheid geldt bij pasgeborenen en zeer jonge zuigelingen, bij mensen met een verminderde afweer en bij mensen met uitgebreid eczeem, omdat bij hen een ernstiger beloop mogelijk is. Zoen een baby niet wanneer u een actieve koortslip heeft, en vermijd huidcontact met de plek. Ook oro-genitaal contact tijdens een actieve koortslip kan het virus overbrengen naar de genitale huid.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Zoek dezelfde dag hulp bij oogklachten naast de koortslip: een pijnlijk of rood oog, wazig zien, een branderig gevoel of overgevoeligheid voor licht. Het virus kan het hoornvlies aantasten en dat kan het zicht bedreigen; hier telt snelheid.
Neem eveneens direct contact op bij een snelle uitbreiding van blaasjes over een groot huidgebied, zeker bij mensen met eczeem, want dan kan het virus zich over de aangedane huid verspreiden. Ook bij koorts met algeheel ziek zijn, bij toenemende zwelling van het gezicht, bij een felrode, warme en pijnlijke omgeving met pus of bij hevige hoofdpijn met sufheid of verwardheid is uitstel niet verstandig; bij die laatste combinatie belt u 112.
Laat u ook beoordelen bij een eerste, heftige infectie met blaasjes in de mond waardoor drinken niet lukt, bij een koortslip bij een baby jonger dan drie maanden, bij een verminderde afweer of bij een blaasje dat na twee weken niet geneest.
Wanneer komt behandeling op medisch recept in beeld?
Antivirale tabletten zoals aciclovir en valaciclovir zijn in Nederland receptplichtig. Ze zijn niet bedoeld voor een gewone koortslip bij een gezonde volwassene, maar komen in beeld bij zeer frequente episodes die het dagelijks leven belasten, bij een ernstig verlopende eerste infectie, bij een verminderde afweer en bij vormen die het oog of een groot huidgebied betreffen.
Bij zeer frequente episodes wordt soms een langere, onderdrukkende behandeling overwogen, waarbij het aantal episodes afneemt zolang het middel wordt gebruikt. Dat is een afweging die een arts maakt op basis van frequentie, ernst, nierfunctie en andere medicatie.
Bij een aandoening van het oog hoort de behandeling bij de huisarts of de oogarts, niet bij een beoordeling op afstand: daar is onderzoek van het oog voor nodig. Onze werkwijze is een vragenlijst die door een arts wordt beoordeeld en dat is geschikt voor de voortzetting van een al ingestelde behandeling, niet voor het onderzoeken van een acuut oog.
Hoe lang duurt een koortslip?
Bij de meeste mensen zeven tot tien dagen, van de eerste tinteling tot het afvallen van het korstje. Pulken of krabben verlengt dat en verhoogt de kans op een bacteriële infectie erbovenop.
Werkt een creme van de drogist?
Het effect is bescheiden en hangt af van het moment. Begonnen bij de eerste tinteling, dus voor de blaasjes verschijnen, verkort een creme met aciclovir of penciclovir de episode enigszins. Aangebracht op een korstje verandert het niets meer.
Kan ik het virus kwijtraken?
Nee. Het virus blijft na de eerste infectie in een zenuwknoop achter en kan van tijd tot tijd terugkeren. Behandelingen richten zich op het verkorten van een episode of, bij zeer frequente klachten, op het onderdrukken ervan; verwijderen kan niet.
Mag ik mijn baby zoenen met een koortslip?
Niet zolang er blaasjes of wondjes zijn. Bij pasgeborenen en zeer jonge zuigelingen kan een besmetting ernstig verlopen. Vermijd huidcontact met de plek en was uw handen goed voordat u de baby verzorgt.
Wanneer is een koortslip echt gevaarlijk?
Bij oogklachten zoals een rood, pijnlijk oog of wazig zien, bij snelle uitbreiding over een groot huidgebied zoals bij eczeem, bij een verminderde afweer en bij zeer jonge baby's. In die gevallen hoort dezelfde dag een arts te kijken.