Kalknagel: oorzaken, verloop en behandeling
Een gele of witte verkleuring, een verdikte nagel die brokkelig wordt: dat is meestal een kalknagel, een schimmelinfectie van de nagel. Deze pagina legt uit hoe u het herkent, waarom de diagnose eerst bevestigd hoort te worden, wat vrij verkrijgbaar is, wanneer een tablet op medisch recept in beeld komt en welke nagelafwijkingen juist geen schimmel zijn en wel snel bekeken moeten worden.
Waaraan herken ik een kalknagel?
Een kalknagel begint meestal aan de vrije rand of aan de zijkant van een teennagel, vaak de grote teen. De nagel verkleurt geel, wit of bruinig, wordt dikker en brokkelt af. Onder de nagel hoopt zich kruimelig materiaal op, waardoor de nagelplaat loskomt van het nagelbed.
Pijn ontbreekt in het begin. Klachten ontstaan pas wanneer de nagel zo dik wordt dat hij tegen de schoen drukt, of wanneer de rand in de huid groeit. Vaak bestaat tegelijk voetschimmel tussen de tenen, want de infectie verplaatst zich van de huid naar de nagel.
Niet elke afwijkende nagel is een schimmelnagel. Psoriasis geeft putjes en olievlekachtige verkleuringen, herhaald trauma door schoenen geeft verdikking zonder schimmel, en een nagel kan na een kneuzing donker verkleuren. Ongeveer de helft van de afwijkende teennagels blijkt bij onderzoek geen schimmel te bevatten. Daarom is behandelen op het oog een slecht plan: het kost maanden en werkt niet als de oorzaak een andere is.
Hoe ontstaat het en waardoor blijft het bestaan?
De veroorzaker is meestal een dermatofyt, een schimmel die van keratine leeft. Die gedijt in een warme, vochtige omgeving: zwembaden, kleedkamers, gedeelde douches, sportschoenen die niet drogen. Vanaf de huid tussen de tenen dringt de schimmel via een beschadiging aan de nagelrand het nagelbed binnen.
Bevorderend werken leeftijd, want nagels groeien langzamer naarmate men ouder wordt, verminderde doorbloeding van de benen, diabetes, een verminderde afweer, roken en herhaald nageltrauma bij hardlopen of te strakke schoenen. Ook in families komt het opvallend vaak voor.
Hardnekkig is de aandoening om een eenvoudige reden: de schimmel zit onder de nagelplaat, waar zalf nauwelijks komt en waar de aanvoer via het bloed beperkt is. Genezing betekent dat de aangetaste nagel volledig moet uitgroeien. Een teennagel doet daar ongeveer een jaar tot anderhalf jaar over, een vingernagel aanzienlijk korter. Wie na drie weken geen resultaat ziet, heeft dus geen verkeerd middel, maar te weinig geduld.
Wat kunt u zonder medisch recept doen?
Bij een beperkte aantasting van de vrije rand, waarbij minder dan ongeveer de helft van de nagel is aangedaan en de nagelwortel vrij is, kan een behandeling op de nagel zelf zinvol zijn. Bij apotheek en drogist zijn nagellakken met amorolfine en met ciclopirox te koop, samen met vijlsets om de nagel dunner te maken.
Consequent vijlen en het middel maandenlang aanbrengen bepalen het resultaat meer dan de keuze tussen de middelen. Behandel tegelijk de huid tussen de tenen, want anders raakt de nagel telkens opnieuw besmet. Was sokken op een hoge temperatuur en wissel schoenen zodat ze kunnen drogen.
Voor huismiddelen zoals azijn, tea tree olie of bleekmiddel bestaat geen overtuigend bewijs, en agressieve middelen beschadigen de omliggende huid. Wat wel telt: laat de nagel niet knellen, houd de voeten droog en loop op blote voeten niet door gemeenschappelijke doucheruimten. Bij diabetes of een slechte doorbloeding hoort zelf snijden en knippen aan een pedicure met aantekening te worden overgelaten.
Wanneer is een tablet op medisch recept in beeld?
Een behandeling met tabletten komt in beeld wanneer meerdere nagels zijn aangedaan, wanneer de nagelwortel is meebetrokken, wanneer de nagel dik en pijnlijk is of wanneer plaatselijke behandeling na maanden geen zichtbaar uitgroeiende gezonde nagel oplevert. Het meest gebruikte middel is terbinafine; itraconazol is een alternatief.
Voor die stap hoort de diagnose eerst bevestigd te worden met onderzoek van een nagelknipsel, bijvoorbeeld een kweek of een moleculaire test. Een maandenlange behandeling starten voor een nagel die geen schimmel bevat, is zinloos en niet zonder risico. Deze middelen zijn in Nederland receptplichtig.
Bij de beoordeling wegen mee: leverziekte, alcoholgebruik, andere medicatie vanwege interacties, zwangerschap en borstvoeding. Soms wordt de leverfunctie voor of tijdens de behandeling gecontroleerd. Ook met tabletten duurt het maanden voordat er resultaat te zien is, want ook dan moet de nagel uitgroeien; het middel stopt de schimmel, het maakt de beschadigde nagel niet nieuw.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Neem dezelfde dag contact op met een arts bij een rode, warme, pijnlijke zwelling rond de nagel of aan de voet, zeker met koorts, met pus of met een rode streep die naar boven trekt. Dat past bij een bacteriële infectie of bij wondroos en niet bij een kalknagel. Bij koorts met een snel uitbreidende, hevig pijnlijke roodheid gaat u zonder uitstel naar de huisartsenpost of de spoedeisende hulp.
Laat een nagel altijd beoordelen wanneer er een donkere, bruine of zwarte streep in de lengte van de nagel loopt, zeker wanneer die breder wordt, wanneer de verkleuring doorloopt op de huid van de nagelriem of wanneer een enkele nagel zonder duidelijke aanleiding verandert. Onder een nagel kan zich een melanoom bevinden en dat mag niet maanden als schimmel worden behandeld.
Voor mensen met diabetes, met een slechte doorbloeding of met een verminderde afweer geldt een lagere drempel: een wondje, een kloof of een ontstoken nagelrand aan de voet hoort daar snel bekeken te worden, ook zonder koorts.
Hoe voorkomt u dat het terugkomt?
Herhaling komt vaak voor, ook na een geslaagde behandeling. De belangrijkste maatregel is de huid tussen de tenen schimmelvrij houden, want daar begint het opnieuw. Droog na het douchen zorgvuldig tussen de tenen af en gebruik een aparte handdoek voor de voeten.
Draag ademende schoenen, wissel per dag, en laat schoenen minstens een dag drogen. Was sokken op een hoge temperatuur en loop in gemeenschappelijke doucheruimten en zwembaden op slippers. Nagelknippers en vijlen niet delen en na gebruik reinigen; een besmette vijl brengt de schimmel van de ene nagel naar de andere.
Houd de nagels kort en recht geknipt en laat ze niet tegen de schoen drukken. Bij herhaalde infecties bij dezelfde persoon is het zinvol om te kijken naar suikerziekte, doorbloeding en standafwijkingen van de voet. Wie steeds opnieuw een kalknagel krijgt zonder dat daar iets van te vinden is, houdt in ieder geval de huid preventief onder controle.
Is een kalknagel zonder medisch recept te behandelen?
Bij een beperkte aantasting van de vrije nagelrand kan een nagellak met amorolfine of ciclopirox van de apotheek of drogist voldoende zijn, mits maanden consequent gebruikt en gecombineerd met vijlen. Bij meerdere aangedane nagels of aantasting van de nagelwortel is dat meestal niet toereikend en komt een receptplichtig middel in beeld.
Hoe lang duurt het voordat de nagel er weer normaal uitziet?
Zolang de nagel nodig heeft om uit te groeien. Voor een teennagel is dat ongeveer een jaar tot anderhalf jaar. Het eerste teken van succes is niet dat de verkleuring verdwijnt, maar dat er aan de nagelriem een gezond stuk nagel bijkomt.
Waarom wil een arts eerst een nagelknipsel onderzoeken?
Omdat een aanzienlijk deel van de afwijkende teennagels geen schimmel bevat, maar bijvoorbeeld psoriasis of beschadiging door schoenen is. Een behandeling van maanden met een tablet is te belastend om te starten op alleen het uiterlijk van de nagel.
Is een kalknagel besmettelijk?
De schimmel kan worden overgedragen via vochtige vloeren, gedeelde handdoeken en gedeelde nagelknippers. Besmetting leidt niet automatisch tot een infectie; daarvoor zijn meestal een beschadigde nagel en gunstige omstandigheden nodig. Preventie richt zich vooral op droge voeten en niet delen van instrumenten.
Wanneer is een verkleurde nagel juist geen schimmel?
Wanneer het gaat om een donkere streep in de lengte van de nagel, zeker wanneer die breder wordt of doorloopt op de huid van de nagelriem, om een enkele nagel die zonder aanleiding verandert, of om putjes en olievlekachtige plekken die bij psoriasis passen. Dat hoort door een arts beoordeeld te worden.