Blaasontsteking: symptomen, oorzaken en behandeling
Branderig plassen, steeds moeten en dan toch maar een paar druppels: zo begint een gewone blaasontsteking. Op deze pagina leest u waaraan u een blaasontsteking herkent, wat u zonder medisch recept kunt doen, wanneer een antibioticum nodig is en welke signalen betekenen dat u niet mag afwachten maar dezelfde dag beoordeeld moet worden.
Waaraan herken ik een blaasontsteking?
Een blaasontsteking herkent u aan drie klachten die samen optreden: pijn of een branderig gevoel bij het plassen, vaak kleine beetjes moeten plassen en een drukkend of krampend gevoel onder in de buik, net boven het schaambeen. Treden die klachten samen op bij een verder gezonde, niet zwangere vrouw, dan is een ongecompliceerde blaasontsteking veruit de waarschijnlijkste verklaring.
De urine kan troebel zijn en sterker ruiken. Een lichte rode verkleuring door wat bloed komt voor en is op zichzelf geen spoedgeval, maar hoort wel beoordeeld te worden. Koorts, koude rillingen, misselijkheid en pijn in de flank horen niet bij het beeld van een gewone blaasontsteking; die wijzen op een ontsteking die hoger in de urinewegen zit.
Verwarring ontstaat met een prikkelbare blaas zonder ontsteking, met een vaginale infectie waarbij de afscheiding verandert en bij mannen met de prostaat. Een teststrookje van drogist of apotheek kan aanwijzingen geven, maar vervangt geen beoordeling en bij terugkerende infecties ook geen urinekweek.
Hoe ontstaat een blaasontsteking?
In verreweg de meeste gevallen komen darmbacteriën via de plasbuis in de blaas terecht, meestal Escherichia coli. Het gaat dus niet om iets wat u ergens oploopt, maar om bacteriën uit uw eigen darmflora die op een plek komen waar ze niet horen.
Vrouwen krijgen het veel vaker omdat de plasbuis kort is en dicht bij de anus ligt. Bevorderend werken geslachtsgemeenschap, het niet goed leegplassen van de blaas, een tekort aan oestrogeen na de overgang, diabetes en een blaaskatheter of een belemmerde urineafvoer. Koude verzwakt de plaatselijke afweer en wordt vaak als aanleiding ervaren, maar is nooit de enige oorzaak.
Het hardnekkige idee dat slechte hygiëne de schuldige is, klopt niet. Overdreven wassen met zeep of intieme reinigingsmiddelen beschadigt juist de beschermende flora. Wat wel helpt: van voren naar achteren afvegen, na geslachtsgemeenschap plassen en verspreid over de dag voldoende drinken. Bij mannen en bij kinderen wordt altijd gezocht naar een onderliggende oorzaak, want daar is een blaasontsteking nooit vanzelfsprekend.
Wat helpt zonder medisch recept?
Bij lichte klachten zonder koorts kunt u een paar dagen afwachten met pijnstilling en voldoende drinken. Paracetamol of ibuprofen in de vrij verkrijgbare sterkte dempen de pijn en de aandrang. Ibuprofen belast de nieren, dus wie weinig drinkt, ouder is of nierproblemen heeft, kiest beter paracetamol.
Bij apotheek en drogist zijn daarnaast producten met D-mannose en cranberry te koop. Het bewijs daarvoor is wisselend: sommige vrouwen met steeds terugkerende infecties hebben er baat bij, maar bij een lopende ontsteking vervangen ze geen behandeling. Hetzelfde geldt voor kruidenpreparaten.
Wat niet werkt, is de urine bewust ophouden of juist extreem veel drinken in korte tijd. Regelmatig uitplassen is zinvoller. Belangrijk is de grens: afwachten mag alleen bij lichte klachten, zonder koorts, zonder flankpijn, bij een niet zwangere vrouw zonder suikerziekte of afweerstoornis. Zijn de klachten na twee tot drie dagen niet duidelijk minder, dan hoort er een medische beoordeling plaats te vinden.
Wanneer is een antibioticum nodig?
Een antibioticum is nodig wanneer de klachten aanhouden of verergeren, wanneer er koorts of flankpijn bijkomt en altijd bij mensen bij wie een blaasontsteking niet als ongecompliceerd geldt: zwangeren, mannen, kinderen, mensen met diabetes, met een verminderde afweer, met een katheter of met afwijkingen aan de urinewegen.
In Nederland is nitrofurantoine bij vrouwen het middel van eerste keuze; daarnaast worden onder meer fosfomycine en trimethoprim gebruikt. Welk middel past, hangt af van nierfunctie, zwangerschap, allergieën, eerdere kweken en de vraag of de infectie beperkt is tot de blaas. Antibiotica zijn in Nederland zonder uitzondering receptplichtig; er bestaat geen legale variant zonder beoordeling.
Nederland schrijft bewust terughoudend voor, om resistentie te beperken. Dat is geen zuinigheid maar beleid: hoe vaker breed werkende middelen worden ingezet, hoe sneller ze hun werking verliezen. Een kuur maakt u daarom af zoals afgesproken, ook als u zich na twee dagen al beter voelt.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Neem dezelfde dag contact op met uw huisarts of, buiten kantooruren, met de huisartsenpost bij koorts boven 38 graden, koude rillingen, pijn in de flank of de zij, misselijkheid en braken, of wanneer u zich snel zieker voelt worden. Dat zijn aanwijzingen dat de ontsteking het nierbekken heeft bereikt en dan is afwachten niet verstandig.
Bel 112 of ga naar de spoedeisende hulp bij verwardheid of sufheid, een zeer snelle ademhaling, een klamme en vlekkerig aanvoelende huid, aanhoudend braken waardoor u niets binnenhoudt, of wanneer u nauwelijks nog plast. Bij ouderen kan plotselinge verwardheid het enige duidelijke signaal van een urineweginfectie zijn, zonder pijn en zonder koorts.
Laat u ook zonder deze alarmsignalen beoordelen wanneer u zwanger bent, wanneer u een man bent, wanneer het om een kind gaat, wanneer u een nierziekte, diabetes of een verminderde afweer heeft, wanneer u zichtbaar bloed in de urine ziet of wanneer de klachten binnen enkele weken terugkomen.
Blaasontsteking bij zwangerschap, mannen en kinderen
Tijdens de zwangerschap wordt elke urineweginfectie als gecompliceerd beschouwd, ook als de klachten mild zijn. De kans dat de ontsteking opstijgt is groter en dat brengt risico's mee voor zwangerschap en kind. Ook een bacterie in de urine zonder klachten wordt in de zwangerschap anders beoordeeld dan daarbuiten. Zelf afwachten is hier geen optie en niet elk antibioticum is geschikt.
Bij mannen is de plasbuis langer en de blaas beter beschermd, waardoor een blaasontsteking ongewoon is. Als die toch optreedt, is de prostaat vaak betrokken en is een langere behandeling nodig dan de korte kuur bij vrouwen. Zelfbehandeling of het hergebruiken van een oud medisch recept is daarom een slecht idee.
Bij kinderen zijn de klachten vaak vaag: buikpijn, koorts zonder duidelijke bron, opnieuw in bed plassen, slecht drinken of prikkelbaarheid. Een urineweginfectie op de kinderleeftijd hoort altijd door een arts te worden beoordeeld, omdat er soms een aangeboren afwijking van de urinewegen achter zit.
Steeds terugkerende blaasontsteking: wat helpt op de lange duur?
Van terugkerende blaasontstekingen wordt gesproken bij enkele episodes per jaar. Het eerste dat dan gebeurt is niet nog een kuur, maar een gerichte zoektocht naar de oorzaak: een urinekweek om de bacterie en de gevoeligheid vast te stellen, aandacht voor het volledig leegplassen van de blaas en, bij mannen en kinderen, onderzoek van de urinewegen.
Na de overgang speelt oestrogeentekort vaak een rol; plaatselijke behandeling met oestrogeen kan het aantal infecties verminderen en gebeurt op medisch recept. Bij infecties die duidelijk samenhangen met geslachtsgemeenschap kan plassen na de gemeenschap helpen. Voor D-mannose is het bewijs beperkt, maar het risico klein.
Langdurige preventie met een lage dosis antibioticum bestaat, maar is een afweging tussen minder infecties en meer resistentie en bijwerkingen. Die beslissing hoort bij een arts die uw kweken en uw nierfunctie kent, en wordt met vaste tussenpozen opnieuw bekeken in plaats van jarenlang stilzwijgend voortgezet.
Hoe lang duurt een blaasontsteking?
Zonder behandeling verdwijnen de klachten bij een deel van de vrouwen binnen ongeveer een week vanzelf, al duurt dat langer dan met een antibioticum. Met een passende kuur wordt de pijn meestal binnen een tot twee dagen duidelijk minder. Een lichte aandrang of gevoeligheid die daarna nog een paar dagen naijlt, is niet ongewoon.
Zijn de klachten na twee tot drie dagen ongewijzigd, of komen ze binnen twee weken na een kuur terug, dan is dat een reden om opnieuw te laten kijken. Mogelijk past de bacterie niet bij het gekozen middel, is de infectie hoger gekomen of speelt er iets anders, zoals een blaassteen of bij mannen de prostaat.
Terugkerende klachten zonder aantoonbare bacterie zijn een aparte situatie. Dan wordt eerder gedacht aan een overgevoelige blaas of aan een ontsteking van de blaaswand zonder infectie, en helpen steeds nieuwe antibiotica niet; die geven vooral bijwerkingen en resistentie.
Gaat een blaasontsteking vanzelf over?
Bij een deel van de vrouwen met milde klachten verdwijnt een ongecompliceerde blaasontsteking binnen ongeveer een week zonder antibioticum. Afwachten mag alleen zonder koorts, zonder flankpijn en zonder risicofactoren, en stopt na twee tot drie dagen zonder verbetering. Bij zwangeren, mannen, kinderen en mensen met diabetes of een verminderde afweer is afwachten geen optie.
Zijn antibiotica tegen blaasontsteking zonder medisch recept te krijgen?
Nee. Antibiotica zijn in Nederland zonder uitzondering receptplichtig, ook een eenmalige dosis. Zonder medisch recept zijn bij apotheek en drogist alleen pijnstillers en zelfzorgproducten zoals D-mannose verkrijgbaar. Die receptplicht bestaat om resistentie te beperken en om te voorkomen dat een opstijgende infectie wordt gemist.
Helpt veel drinken tegen een blaasontsteking?
Voldoende drinken en regelmatig uitplassen ondersteunen het doorspoelen van de blaas en horen bij het standaardadvies. Het vervangt geen behandeling als de klachten hevig zijn of aanhouden. Wie hartfalen heeft of een verminderde nierfunctie, mag de hoeveelheid vocht niet op eigen houtje sterk verhogen.
Is bloed in de urine bij een blaasontsteking gevaarlijk?
Een beetje bloed komt bij een blaasontsteking voor en is op zichzelf geen spoedgeval. Zichtbaar rode urine, stolsels of bloed zonder de typische blaasklachten horen wel op korte termijn onderzocht te worden, omdat daar andere oorzaken achter kunnen zitten.
Waarom krijgen vrouwen vaker een blaasontsteking?
De vrouwelijke plasbuis is kort en ligt dicht bij de anus, waardoor darmbacteriën makkelijker de blaas bereiken. Geslachtsgemeenschap, oestrogeentekort na de overgang en onvolledig leegplassen verhogen het risico verder. Met extra wassen valt dat niet te compenseren; overdreven intieme hygiëne schaadt de beschermende flora juist.
Wat kost een beoordeling bij MEDINOW en wat krijg ik daarvoor?
Een aanvraag voor een herhaalrecept kost 24,90 euro. Die vergoeding dekt de medische beoordeling van uw vragenlijst door een arts, niet het afgeven van een bepaald document. Wijst de arts op medische gronden af, dan betalen wij terug; levert u gevraagde gegevens niet aan, dan volgt geen terugbetaling. De kosten komen voor eigen rekening.