Blaasontsteking bij de man: waarom het anders is
Een blaasontsteking bij een man is geen kleine variant van dezelfde klacht bij een vrouw. Ze komt veel minder vaak voor, de prostaat is er vaak bij betrokken en er wordt bijna altijd gezocht naar een onderliggende oorzaak. Deze pagina legt uit waarom mannen anders worden beoordeeld, welke klachten bij de prostaat passen, welke signalen echt haast hebben en waarom een oud medisch recept van een partner hier gevaarlijk is.
Waarom is een blaasontsteking bij mannen zeldzamer?
De plasbuis van een man is een stuk langer en ligt verder van de anus, waardoor darmbacteriën de blaas veel moeilijker bereiken. Daarnaast heeft prostaatvocht een remmende werking op bacteriegroei. Het gevolg is dat een blaasontsteking bij een gezonde jonge man ongewoon is en daarom niet als toevallige pech wordt afgedaan.
Juist doordat het ongewoon is, verandert de betekenis van de klacht. Bij een vrouw is een eenmalige blaasontsteking zonder koorts meestal een op zichzelf staand voorval. Bij een man geldt dezelfde klacht in de Nederlandse huisartsgeneeskunde als gecompliceerd: er wordt van uitgegaan dat het omliggende weefsel is meebetrokken totdat het tegendeel aannemelijk is.
Met het ouder worden neemt de kans toe, vooral wanneer de prostaat groter wordt en de blaas niet meer volledig leeggaat. Achtergebleven urine is een goede voedingsbodem. Andere bevorderende factoren zijn diabetes, een katheter, nierstenen, een vernauwing van de plasbuis en ingrepen aan de urinewegen.
Welke klachten passen bij een man?
De basisklachten lijken op die bij vrouwen: branderig plassen, vaak kleine beetjes moeten en aandrang. Daarnaast komen bij mannen klachten voor die op de prostaat wijzen: pijn in het gebied tussen balzak en anus, pijn bij de ontlasting, een pijnlijke zaadlozing, een moeilijk op gang komende straal of het gevoel dat de blaas niet leeg is.
Koorts, koude rillingen en een ziek gevoel wijzen op betrokkenheid van prostaat of nier en horen dezelfde dag beoordeeld te worden. Ook bloed in de urine of in het sperma is een reden voor onderzoek en nooit iets om af te wachten.
Bij oudere mannen kunnen de klassieke klachten juist ontbreken. Plotselinge verwardheid, vallen, algehele malaise of incontinentie die er eerder niet was, kunnen de enige uiting van een urineweginfectie zijn. Ook een langdurige prostaatontsteking geeft vaak een wisselend beeld zonder koorts, met bekkenpijn op de voorgrond.
Waarom is de behandeling anders dan bij vrouwen?
De korte kuur die bij een ongecompliceerde blaasontsteking van een vrouw volstaat, is bij een man in de regel niet toereikend. Er wordt langer behandeld, omdat de kans groot is dat de prostaat is meebetrokken en niet elk antibioticum goed doordringt in prostaatweefsel. De keuze van het middel hangt daardoor niet alleen af van de bacterie, maar ook van de plaats van de infectie.
Daarom is urineonderzoek hier belangrijker dan bij vrouwen: een kweek laat zien welke bacterie het is en waarvoor die gevoelig is. Op goed geluk starten met een middel dat bij een partner ooit hielp, leidt vaak tot een onvoldoende behandelde infectie die weken later terugkomt.
Antibiotica zijn in Nederland zonder uitzondering receptplichtig en de dosering en duur horen bij deze klacht individueel te worden bepaald. Om die reden noemen wij hier geen kuurschema. Wat wel voor iedereen geldt: een voorgeschreven kuur wordt afgemaakt zoals afgesproken, ook wanneer de klachten al na twee dagen minder zijn.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Neem dezelfde dag contact op met uw huisarts of de huisartsenpost bij koorts boven 38 graden, koude rillingen, pijn in de flank, misselijkheid of braken, pijn in het bekkengebied met algehele malaise, of bij zichtbaar bloed in de urine.
Bel 112 of ga naar de spoedeisende hulp wanneer u helemaal niet meer kunt plassen terwijl de blaas gespannen en pijnlijk aanvoelt, bij verwardheid of sufheid, bij een zeer snelle ademhaling of een klamme, vlekkerige huid, of wanneer u zich in korte tijd snel zieker voelt worden. Ook plotselinge, hevige pijn in de balzak is een spoedgeval, omdat de zaadbal gedraaid kan zijn. Deze situaties verdragen geen uitstel.
Ook zonder deze alarmsignalen hoort een man met blaasklachten door een arts te worden beoordeeld, en zeker bij een tweede episode, bij aanhoudende bekkenpijn, bij pijn bij de zaadlozing, bij koorts na een ingreep aan de urinewegen of bij een verblijfskatheter.
Wat kan er nog meer achter zitten?
Niet elke branderige plasklacht bij een man is een blaasontsteking. Een ontsteking van de plasbuis door een seksueel overdraagbare aandoening, bijvoorbeeld door chlamydia of gonorroe, geeft een sterk gelijkend beeld, vaak met afscheiding uit de plasbuis. Dat vraagt om ander onderzoek, een andere behandeling en om onderzoek van de partner.
Een goedaardige prostaatvergroting geeft plasklachten zonder infectie: moeilijk op gang komen, een zwakke straal, nadruppelen en 's nachts plassen. Een blaassteen, een vernauwing van de plasbuis of een neurologische aandoening kan de blaas onvolledig laten legen en zo infecties uitlokken.
Bij pijn in de balzak met zwelling wordt gedacht aan een ontsteking van bijbal of zaadbal. Bloed in de urine zonder infectie hoort altijd verder te worden onderzocht, ook wanneer het maar een keer optreedt en verder geen pijn geeft.
Waarom vraagt de arts naar eerder onderzoek?
Bij mannen bepaalt de voorgeschiedenis de beoordeling vaak meer dan de klacht zelf. Relevant zijn eerdere urinekweken, eerdere kuren en het effect daarvan, een bekende prostaatvergroting, een echo van de blaas na het plassen, nierstenen, ingrepen aan de urinewegen, diabetes en het gebruik van bloedverdunners of afweeronderdrukkende middelen.
Zonder die gegevens is een beoordeling op afstand niet verantwoord. Een medisch recept dat alleen berust op de beschrijving van branderig plassen kan een prostaatontsteking maskeren, een seksueel overdraagbare aandoening onbehandeld laten of een afvoerbelemmering verbergen die door een uroloog beoordeeld hoort te worden.
Voor de voortzetting van een al ingestelde behandeling is de situatie anders: dan is bekend welke bacterie het was, welk middel werkte en hoe de controles verliepen. Daarom vraagt onze vragenlijst naar de werkzame stof, de dosering, de datum van de laatste beoordeling en naar recente veranderingen in uw klachten.
Is een blaasontsteking bij een man altijd ernstig?
Ernstig hoeft het niet te zijn, maar vanzelfsprekend is het nooit. In de Nederlandse huisartsgeneeskunde geldt een urineweginfectie bij een man als gecompliceerd, omdat de prostaat vaak is meebetrokken en er een onderliggende oorzaak kan spelen. Daarom hoort er altijd een medische beoordeling plaats te vinden, ook bij milde klachten.
Mag ik het medicijn van mijn partner gebruiken?
Nee. De korte kuur die bij een vrouw volstaat, is bij een man meestal niet toereikend en niet elk middel bereikt prostaatweefsel voldoende. Bovendien is een geneesmiddel op naam voorgeschreven na beoordeling van nierfunctie, allergieën en andere medicatie. Meegebruiken leidt vaak tot een onvoldoende behandelde infectie die terugkomt.
Kan het een seksueel overdraagbare aandoening zijn?
Dat kan. Een ontsteking van de plasbuis door chlamydia of gonorroe geeft een sterk gelijkend beeld, vaak met afscheiding. Dat vereist ander onderzoek, een andere behandeling en onderzoek van de partner. Bij wisselende contacten of bij afscheiding hoort daar gericht op te worden getest.
Waarom duurt de behandeling bij mannen langer?
Omdat de prostaat vaak is meebetrokken en antibiotica daar moeilijker doordringen. Een te korte behandeling laat een deel van de bacteriën achter in het weefsel, waarna de klachten weken later terugkeren. De duur hoort individueel bepaald te worden, op geleide van de kweek en de plaats van de infectie.
Kan MEDINOW een eerste blaasontsteking bij een man beoordelen?
Bij een nieuwe klacht zonder eerder onderzoek is dat niet verantwoord: er is lichamelijk onderzoek en vaak een urinekweek nodig, en wij hebben geen praktijk of laboratorium in Nederland. Wij beoordelen aanvragen die gaan over de voortzetting van een behandeling die al door een arts is ingesteld en waarvan de gegevens bekend zijn.