Acne bij volwassenen: oorzaken en behandeling
Acne is geen aandoening die bij de puberteit ophoudt. Veel mensen krijgen er pas na hun twintigste last van, vrouwen vaker dan mannen, vaak langs de kaaklijn en op de kin. Deze pagina legt uit waarom volwassen acne anders verloopt, wat bij apotheek en drogist verkrijgbaar is, welke behandelingen receptplichtig zijn, hoe lang het duurt voordat iets werkt en welke situaties met spoed beoordeeld horen te worden.
Hoe ontstaat acne?
Aan de basis staan vier processen die samen optreden. De talgklieren maken meer talg onder invloed van hormonen, de afvoergang verhoornt sterker waardoor een propje ontstaat, de bacterie Cutibacterium acnes vermeerdert zich in die afgesloten ruimte en het lichaam reageert met ontsteking.
Dat verklaart de verschillende soorten plekjes: open en gesloten comedonen, oftewel mee-eters, en daarnaast rode bultjes, puistjes en bij ernstiger vormen diepe, pijnlijke knobbels die littekens kunnen achterlaten. Bij volwassenen overheersen vaker de ontstoken plekjes rond kaaklijn, kin en hals dan de mee-eters op het voorhoofd.
Bij volwassen vrouwen speelt de hormonale cyclus vaak mee, met verergering in de dagen voor de menstruatie. Andere factoren zijn stoppen met hormonale anticonceptie, stress, comedogene cosmetica, mechanische wrijving door helmen, mondkapjes of banden, en bepaalde geneesmiddelen zoals corticosteroïden en lithium. De rol van voeding is beperkt en minder eenduidig dan vaak wordt gesuggereerd.
Waarom is volwassen acne anders?
De klachten zitten meestal lager in het gezicht, rond kaaklijn, kin en hals, terwijl puberacne vaker het voorhoofd en de neus treft. De huid is bovendien vaak droger en gevoeliger, waardoor sterke, uitdrogende producten slechter worden verdragen dan op zestienjarige leeftijd.
Het beloop is grilliger en hangt bij vrouwen vaak samen met de cyclus. De psychische belasting is dikwijls groter, omdat acne op deze leeftijd onverwacht komt en langer aanhoudt; dat is een reden om er wel iets aan te doen en niet af te wachten tot het overgaat.
Belangrijk is bij nieuwe of snel toenemende acne na het twintigste jaar te kijken naar aanwijzingen voor een hormonale oorzaak: onregelmatige menstruatie, overbeharing in het gezicht of op de borst, haaruitval volgens het mannelijke patroon of snelle gewichtstoename. Dan kan bijvoorbeeld het polycysteus-ovariumsyndroom meespelen en is onderzoek zinvol in plaats van alleen een creme.
Wat kunt u zelf doen?
Was het gezicht twee keer per dag met een milde, niet uitdrogende reiniger en wrijf niet hard. Vaker wassen of schrobben verergert de klachten, omdat de huid daarop reageert met meer irritatie. Kies verzorging en make-up die als niet comedogeen zijn aangeduid en verwijder make-up voor het slapen.
Bij apotheek en drogist is benzoylperoxide verkrijgbaar, een van de best onderbouwde middelen. Het werkt tegen de bacterie en tegen verhoorning, en geeft in het begin vaak roodheid en schilfering; laag beginnen, kort laten inwerken en geleidelijk opbouwen verdraagt beter. Het bleekt handdoeken en kleding, dus gebruik witte handdoeken.
Knijp plekjes niet uit: dat verergert de ontsteking en vergroot de kans op littekens. Verwacht geen snel resultaat. Elke acnebehandeling heeft ongeveer zes tot twaalf weken nodig voordat een effect te beoordelen is, en in de eerste weken kan de huid er tijdelijk slechter uitzien. Stoppen na twee weken is de meest voorkomende reden waarom mensen denken dat niets werkt.
Welke behandelingen zijn receptplichtig?
Lokale retinoiden zoals adapaleen en tretinoine pakken de verhoorning aan en zijn de basis van veel schema's; ze worden vaak gecombineerd met benzoylperoxide. Bij ontstoken vormen worden lokale antibiotica gebruikt, altijd samen met benzoylperoxide om resistentie te beperken, en bij uitgebreidere ontsteking een kuur met een antibioticum in tabletvorm, meestal uit de tetracyclinegroep.
Bij vrouwen kan hormonale behandeling helpen, zoals bepaalde combinatiepillen. Al deze middelen zijn in Nederland receptplichtig en de keuze hangt af van het type acne, de ernst, eerdere behandelingen, zwangerschap of kinderwens en bijwerkingen. Tetracyclines maken de huid gevoeliger voor zon en worden niet gebruikt tijdens de zwangerschap.
Isotretinoine in tabletvorm is het middel voor ernstige of littekenvormende acne, maar valt buiten dit kader: het wordt door of in overleg met een dermatoloog voorgeschreven en begeleid, met laboratoriumcontroles en strikte maatregelen rond zwangerschap wegens het risico op ernstige aangeboren afwijkingen. Wij schrijven dit middel niet voor.
Wanneer moet u direct medische hulp zoeken?
Neem dezelfde dag contact op met een arts bij plotseling ontstane, zeer heftige ontstekingen met koorts, gewrichtspijn en algeheel ziek zijn, en bij een snel uitbreidende, warme en pijnlijke roodheid van het gezicht met pus. Dat past niet bij gewone acne en vraagt om beoordeling en behandeling.
Gebruikt u isotretinoine, neem dan direct contact op met de behandelaar bij sombere stemming, angst of gedachten aan zelfdoding, bij hevige hoofdpijn met misselijkheid en gezichtsklachten, bij aanhoudende buikpijn of bij ernstige spierpijn. Bij acute gedachten aan zelfdoding belt u 113 of 0800-0113, dag en nacht bereikbaar.
Maak op korte termijn een afspraak bij acne die snel ontstaat na het twintigste jaar in combinatie met onregelmatige menstruatie, overbeharing, haaruitval of stemveranderingen, bij diepe pijnlijke knobbels en gangetjes in oksels of liezen, bij littekenvorming en bij acne die na drie maanden correcte behandeling niet verbetert.
Hoe lang duurt een behandeling en wat daarna?
Reken op zes tot twaalf weken voordat een behandeling te beoordelen is, en op enkele maanden voordat het resultaat maximaal is. Een kuur met een antibioticum in tabletvorm wordt bewust in tijd beperkt en gecombineerd met een lokale behandeling, zodat het effect blijft bestaan nadat de tabletten zijn gestopt.
Daarna volgt bijna altijd een onderhoudsfase, meestal met een lokaal retinoide en al dan niet benzoylperoxide. Acne is een aandoening die terugkeert zodra de behandeling volledig wegvalt; onderhoud is dus geen overbodige voorzichtigheid maar het punt van de behandeling.
Littekens en donkere vlekken na genezing verdwijnen langzaam; zonlicht verergert de verkleuring, dus dagelijkse bescherming tegen de zon helpt. Blijft de acne ondanks een goed uitgevoerd schema ernstig of littekenvormend, dan is verwijzing naar een dermatoloog de logische volgende stap; wachten kost dan littekens die later moeilijk te behandelen zijn.
Waarom krijg ik acne pas op volwassen leeftijd?
Vaak spelen hormonale schommelingen mee, bij vrouwen rond de cyclus of na het stoppen met hormonale anticonceptie. Ook stress, comedogene cosmetica, wrijving en bepaalde geneesmiddelen dragen bij. Bij snel ontstane acne met overbeharing of een onregelmatige cyclus hoort onderzoek naar een hormonale oorzaak.
Helpt vaker wassen tegen acne?
Nee, dat verergert het meestal. Twee keer per dag reinigen met een mild product is voldoende; schrobben en uitdrogende middelen prikkelen de huid en maken de roodheid erger. Acne is geen kwestie van vuil.
Hoe snel werkt een acnebehandeling?
Reken op zes tot twaalf weken voordat u kunt beoordelen of iets werkt, en houd er rekening mee dat de huid in de eerste weken tijdelijk onrustiger kan zijn. Te vroeg stoppen is de meest voorkomende reden waarom een op zich passende behandeling mislukt.
Waarom wordt een antibioticum altijd met benzoylperoxide gecombineerd?
Om resistentie te beperken. Een antibioticum alleen, zeker langdurig, selecteert ongevoelige bacteriën; de combinatie voorkomt dat grotendeels. Om dezelfde reden worden kuren met tabletten in tijd beperkt en gevolgd door lokaal onderhoud.
Schrijft MEDINOW isotretinoine voor?
Nee. Dat middel hoort bij een dermatoloog, met laboratoriumcontroles en strikte maatregelen rond zwangerschap wegens het risico op ernstige aangeboren afwijkingen. Wij beoordelen aanvragen die gaan over de voortzetting van een al ingestelde behandeling.