Blaasontsteking: wanneer antibiotica nodig zijn
Een ongecompliceerde blaasontsteking bij een verder gezonde, niet-zwangere vrouw gaat in een deel van de gevallen binnen een week vanzelf over. Pijnstilling en afwachten zijn dan een verdedigbare keuze. Komen er koorts, pijn in de flank of algemeen ziek zijn bij, of houden de klachten aan, dan verandert het beeld en is een antibioticum nodig. Deze pagina legt uit welke klachten passen bij een blaasontsteking, wanneer afwachten niet meer verstandig is, waarom nitrofurantoine in de Nederlandse richtlijn het eerste keuzemiddel is en wat u zonder medisch recept kunt doen.
Gaat een blaasontsteking vanzelf over?
Bij een deel van de gezonde, niet-zwangere vrouwen met een ongecompliceerde blaasontsteking verdwijnen de klachten binnen ongeveer een week zonder antibiotica. Afwachten met goede pijnstilling is dan een van de opties die de Nederlandse huisartsenrichtlijn noemt.
Daar staat wel iets tegenover. Afwachten betekent gemiddeld een aantal dagen langer klachten, en bij een kleine groep breidt de infectie zich uit naar de nieren. Dat risico is klein, maar het is niet nul en het is de reden dat afwachten alleen past bij milde klachten en bij iemand die geen verhoogd risico loopt.
De afweging is dus persoonlijk. Wie milde klachten heeft en het aandurft, kan een paar dagen afwachten en alsnog behandelen. Wie het niet vertrouwt, veel last heeft of tot een risicogroep behoort, kiest beter voor beoordeling. Blijven de klachten na een week bestaan of verergeren ze eerder, dan is afwachten geen optie meer.
Welke klachten passen bij een blaasontsteking?
Pijn of een branderig gevoel bij het plassen, vaker moeten plassen, steeds kleine beetjes, aandrang die blijft en soms pijn onder in de buik. Troebele urine of een sterke geur komt voor, maar zegt op zichzelf weinig.
Bij een ongecompliceerde blaasontsteking is er geen koorts. Krijgt u wel koorts, koude rillingen, pijn in de zij of de rug, misselijkheid of het gevoel echt ziek te zijn, dan wijst dat op betrokkenheid van de nieren en hoort u dezelfde dag contact op te nemen met uw huisarts of de huisartsenpost.
Bloed bij de urine kan bij een blaasontsteking voorkomen, maar is altijd een reden om het te laten beoordelen in plaats van zelf af te wachten. Datzelfde geldt voor klachten die telkens terugkeren, voor klachten na een blaaskatheter of een ingreep, en voor afscheiding of pijn die eerder bij een seksueel overdraagbare aandoening past dan bij een blaasontsteking. Urineonderzoek geeft daarover uitsluitsel.
Wanneer zijn antibiotica wel nodig?
Zodra er tekenen zijn dat de infectie verder gaat dan de blaas, of wanneer u tot een groep behoort waarbij afwachten niet past. Koorts, koude rillingen, flankpijn, misselijkheid en algeheel ziek zijn horen dezelfde dag te worden beoordeeld.
Afwachten past evenmin bij zwangerschap, bij mannen, bij kinderen, bij mensen met diabetes, met een verminderde afweer, met een blaaskatheter, met afwijkingen aan de urinewegen of met een verminderde nierfunctie. Dit heet in de richtlijn een gecompliceerde urineweginfectie en die vraagt om onderzoek en vervolg ter plaatse, niet om een document op afstand.
Ook zonder alarmsignalen is behandelen een redelijke keuze wanneer de klachten hevig zijn of langer dan een week aanhouden. En krijgt u na een kuur binnen korte tijd opnieuw klachten, dan is dezelfde kuur nog eens starten juist geen goed idee: dan hoort er urineonderzoek met een kweek te komen om te zien welke bacterie erachter zit en waarvoor die gevoelig is.
Waarom is nitrofurantoine meestal het eerste keuzemiddel?
Omdat het bij de bacteriën die een blaasontsteking veroorzaken nog goed werkzaam is, hoge concentraties bereikt in de urine en weinig invloed heeft op de rest van het lichaam. De Nederlandse huisartsenrichtlijn noemt het daarom als eerste keuze bij een ongecompliceerde blaasontsteking, met fosfomycine en trimethoprim als alternatieven.
Er zijn situaties waarin het niet past. Bij een sterk verminderde nierfunctie komt er onvoldoende van in de urine terecht en neemt de kans op bijwerkingen toe. In de laatste weken van de zwangerschap en rond de bevalling wordt het afgeraden. Ook bij een aangeboren enzymtekort in de rode bloedcellen is het ongeschikt. Dat zijn precies de redenen waarom een arts naar uw nierfunctie, een mogelijke zwangerschap en uw voorgeschiedenis vraagt en niet alleen naar uw klachten.
Maak een voorgeschreven kuur af zoals afgesproken, ook als de klachten na twee dagen al minder zijn. Een halve kuur bewaren voor de volgende keer is een van de manieren waarop resistentie ontstaat, en dan is het middel er niet meer wanneer u het echt nodig heeft.
Wat helpt zonder medisch recept?
Pijnstilling is de belangrijkste maatregel: paracetamol volgens de gebruiksaanwijzing, en zo nodig een ontstekingsremmende pijnstiller als u die mag gebruiken. Daarnaast voldoende drinken en de blaas goed leegplassen.
Van veelgebruikte zelfzorgproducten is het bewijs mager. Voor cranberry is geen overtuigend effect aangetoond bij het behandelen van een blaasontsteking en voor D-mannose is het bewijs eveneens beperkt. Ze zijn doorgaans onschuldig, maar ze vervangen geen behandeling wanneer die nodig is. Middelen die de urine minder zuur maken, verlichten bij sommigen de klachten zonder de infectie aan te pakken.
Vraag bij elke apotheek advies over wat past bij uw situatie en uw overige medicatie; wij verwijzen niet naar een bepaalde apotheek. Belangrijk is de grens in de tijd: verbetert het na drie tot vier dagen niet, of komen er koorts of flankpijn bij, dan stopt zelfzorg en begint beoordeling.
Waarom krijgen vrouwen het vaker en wat helpt bij herhaling?
De plasbuis is bij vrouwen korter en ligt dichter bij de anus, waardoor darmbacteriën makkelijker de blaas bereiken. Daar komt bij dat geslachtsgemeenschap en, na de overgang, een dunner slijmvlies de kans vergroten.
Bij terugkerende klachten zijn er maatregelen die redelijk onderbouwd zijn: kort na het vrijen plassen, de blaas niet lang ophouden en voldoende drinken. Bij vrouwen na de overgang kan lokale behandeling van het slijmvlies helpen; dat is iets om met een arts te bespreken. Uitgebreide adviezen over de richting van afvegen of over ondergoed zijn nooit overtuigend aangetoond.
Terugkerende urineweginfecties, dus meerdere episodes binnen een halfjaar of een jaar, horen beoordeeld te worden door een arts die lichamelijk onderzoek kan doen en urineonderzoek met een kweek kan laten doen. Bij dat patroon is telkens opnieuw een kuur aanvragen niet de oplossing maar het probleem.
Een nieuwe episode is geen herhaling van een oud medisch recept
Een blaasontsteking die opnieuw opkomt, is een nieuwe infectie en geen voortzetting van een lopende behandeling. Een antibioticum dat vorig jaar werkte, is daarmee niet automatisch het juiste middel voor de klachten van vandaag.
Dat onderscheid bepaalt wat wij wel en niet doen. Wij beoordelen aanvragen op basis van een medische vragenlijst, zonder videoconsult en zonder telefonisch consult, en wij kunnen u niet onderzoeken en geen urine laten testen. Bij alarmsignalen, bij zwangerschap, bij mannen, bij kinderen, bij terugkerende episodes en bij een gecompliceerde infectie volgt daarom geen document, maar het advies om u ter plaatse te laten beoordelen. Uw huisarts of de huisartsenpost is dan het juiste adres.
Een beoordeling kost 24,90 euro, met voorrang 9,90 euro extra. De vergoeding dekt de medische beoordeling, niet het afgeven van een document. Wijst de arts af op medische gronden, dan krijgt u het bedrag terug. Levert u de gevraagde gegevens niet aan, dan kan de beoordeling niet worden afgerond en volgt geen terugbetaling. Wordt er wel een document afgegeven, dan ontvangt u het als pdf per e-mail en neemt u het mee naar elke apotheek, waar u zich legitimeert met een identiteitsbewijs.
Over dit artikel
Dit artikel is geschreven door de redactie van MEDINOW Sp. z o.o. en medisch nagekeken door Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Laatst gecontroleerd in augustus 2026. Onze arts is niet ingeschreven in het Nederlandse BIG-register; hij werkt op basis van zijn Poolse beroepskwalificatie, die binnen de Europese Unie wordt erkend. Wij zijn geen apotheek en verkopen geen geneesmiddelen. Wat u bij ons aanvraagt is een medische beoordeling en, als de arts daartoe besluit, een document.
Wij werken zonder videoconsult, zonder telefonisch consult en zonder chat: u vult een medische vragenlijst in, de arts beoordeelt uw antwoorden en stelt zo nodig aanvullende vragen per bericht. Wordt het document afgegeven, dan ontvangt u het als pdf per e-mail, opgesteld volgens de bijlage van uitvoeringsrichtlijn 2012/52/EU. U neemt het mee naar elke apotheek en legitimeert zich daar met een identiteitsbewijs. Er is geen pincode en er wordt geen burgerservicenummer gevraagd.
De vergoeding dekt de medische beoordeling, niet het afgeven van een document. Wijst de arts uw aanvraag op medische gronden af, dan krijgt u het bedrag terug. Levert u de gevraagde gegevens of documentatie niet aan, dan kan de beoordeling niet worden afgerond en volgt geen terugbetaling. Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk oordeel van een arts. Bij ernstige of snel verergerende klachten belt u uw huisarts, de huisartsenpost of 112.
Gaat een blaasontsteking vanzelf over?
Bij een deel van de gezonde, niet-zwangere vrouwen met milde klachten wel, binnen ongeveer een week. Afwachten met goede pijnstilling is dan een verdedigbare keuze, maar betekent gemiddeld langer klachten en een kleine kans dat de infectie zich uitbreidt naar de nieren. Verergeren de klachten of houden ze langer dan een week aan, dan is afwachten geen optie meer.
Wanneer heb ik antibiotica nodig?
Bij koorts, koude rillingen, pijn in de flank of de rug, misselijkheid of algeheel ziek zijn: dan hoort u dezelfde dag te worden beoordeeld. Ook bij zwangerschap, bij mannen, bij kinderen, bij diabetes, bij verminderde afweer, bij een blaaskatheter of bij afwijkingen aan de urinewegen past afwachten niet. En bij hevige of langer dan een week aanhoudende klachten is behandelen een redelijke keuze.
Wat helpt zonder medisch recept?
Vooral pijnstilling volgens de gebruiksaanwijzing, voldoende drinken en de blaas goed leegplassen. Voor cranberry is geen overtuigend effect aangetoond bij het behandelen van een blaasontsteking en voor D-mannose is het bewijs beperkt. Vraag bij elke apotheek advies over wat past bij uw situatie. Verbetert het na drie tot vier dagen niet, laat het dan beoordelen.
Waarom krijgen vrouwen het vaker?
De plasbuis is korter en ligt dichter bij de anus, waardoor darmbacteriën makkelijker de blaas bereiken. Geslachtsgemeenschap vergroot de kans, en na de overgang doet een dunner slijmvlies dat eveneens. Kort na het vrijen plassen, de blaas niet ophouden en voldoende drinken zijn de maatregelen met de beste onderbouwing.
En bij zwangerschap?
Dan is afwachten geen optie. Een urineweginfectie tijdens de zwangerschap wordt als gecompliceerd beschouwd en hoort te worden onderzocht en behandeld door uw huisarts of verloskundige, met urineonderzoek en een middel dat in die periode geschikt is. Nitrofurantoine wordt in de laatste weken van de zwangerschap en rond de bevalling afgeraden. Wij geven in deze situatie geen document af.